Ýsuveiðar

Umframveiði  krókabáta á ýsu bitnar á aflamarksskipunum 

Allt frá upphafi aflamarkskerfisins hafa m.a. ýsa og ufsi verið bundin í kvóta, en framan af gátu krókabátar veitt þessar tegundir hömlulaust. 

Árið 1990 voru sett lög um að allur smábátaflotinn, þ.e. bátar undir 10 brl., skyldu fara í aflamarkskerfið frá og með árinu 1991. Gefin var sú undanþága að bátar undir 6 brl. gætu valið dagakerfi en skyldu eigi að síður fara í aflamark árið 1994. Skyldi þeim þá úthlutuð aflahlutdeild eins og öðrum. 

Fjölmargir útgerðarmenn smábáta á aflamarki hafa selt aflahlutdeild sína og hafið krókaveiðar á ný undir öðrum formerkjum, svo sem á sóknardögum eða þorskaflahámarki. Menn hafa flust á milli kerfa, selt kvóta fyrir stórfé og hafið óheftar veiðar í öðru kerfi. 

Frá árinu 1991 hefur stjórnleysið verið algert og hafa krókabátar veitt langt umfram þær viðmiðanir sem stjórnvöld hafa sett þeim og miklu meira en ráðgjöf fiskifræðinga og ákvarðanir stjórnvalda um leyfilegan hámarksafla hafa sagt til um, einkum þorski, ýsu og steinbít. Mest hefur framúrkeyrslan verið í ýsuveiðum. 

Árið 1994 var tekin upp viðmiðun um hámarksafla til handa krókabátum sem nam 3,08% af úthlutuðu aflamarki í ýsu og hefur hún farið stighækkandi árlega síðan.

Á fiskveiðiárinu 1999/2000, var við það miðað að hlutdeild þeirra væri 7,14%, en algert stjórnleysi leiddi til þess að veiðarnar urðu 23,75% af ákvörðuðum heildarafla. Í stað 2.500 tonna sem gert var ráð fyrir að bátarnir veiddu, námu veiðar þeirra 8.312 tonnum, eða 5.812 tonnum meira en áætlað var. Þeir veiddu m.ö.o. 233% meira en þeim var ætlað.

Á síðasta fiskveiðiári, þ.e. 2000/2001, versnaði ástandið enn. Það ár var hlutdeild þeirra hækkuð í 10% af heildarkvóta í ýsu, úr 2.500 tonnum í 3.000 tonn, var 500 tonnum meiri en árið áður. Þrátt fyrir það var framúrkeyrslan það ár sem aldrei fyrr, heildarveiðin nam 10.276 tonnum, eða 34,25% af heildarveiði alls fiskiskipaflotans í ýsu. Umframveiðin m.v. viðmiðun bátanna var 7.276 tonn, sem nemur 243% meira en þeim var ætlað.

Umframveiði krókabátanna fiskveiðiárið 1999/2000 varð til þess að veitt var tæplega 17% meira af ýsustofninum en stjórnvöld höfðu ákveðið og sl. fiskveiðiár var veiði umfram ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar tæp 25%.

Umframveiðar krókabáta hafa orðið til þess að ýsukvótinn var minnkaður um 5.000 tonn, á milli síðasta og næst síðasta fiskveiðiárs og er nú  30.000 tonn.

Ef skoðuð er samanlögð veiði krókabátanna frá fiskveiðiárinu 1994/1995 til loka síðasta fiskveiðiárs, kemur í ljós að veiðin er 37.011 tonn, en viðmiðun þeirra var 16.400 tonn. Umframaflinn þeirra er rúm 21.300 tonn á þessu tímabili.

Umframveiði krókabátanna hefur hingað til bitað á aflamarksskipunum og ekki síður á smábátum í aflamarki. Við ákvörðun heildarafla er tekið tillit til þess sem veitt er umfram ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar og niðurskurður aflaheimilda bitnar því aðeins á þeim, því krókabátarnir veiða sífellt meira en þeim er ætlað. Ef aflamarksskipin fara fram úr heimildum sínum sæta þau refsingum, en krókabátunum leyfist að veiða umfram sínar viðmiðanir átölulaust.