Þróun umframveiða smábáta

Þróun umframveiða smábáta

Smábátar hafa á undanförnum árum veitt þorsk langt umfram þá viðmiðun sem þeim er ætluð. Á þessari síðu sést hvernig þróun þessara veiða hafur verið undanfarin ár.

Fyrsta súlan sýnir að þorskafli báta undir 10 brl. á viðmiðunarárum 1. nóv 1980 til 31 október 1983 var ákveðinn 12.646 tonn eða 3,3% af heildarafla á hverju ári. Raunafli bátanna á viðmiðunarárunum var 7.511 tonn eða 1,96%.

Rauðar súlur sýna þorskafla báta undir 10 brl frá 1984 til 1990, en bláu súlurnar sýna hvað bátar undir 10 brl hefðu fengið í aflamark ef þeir hefðu lotið sömu reglum og bátar stærri en 10 brl. Á þessu tímabili veiddu smábátar um 160 þúsund tonn umfram viðmiðun.

Við lok þessa tímabils var hlutdeild aflamarksskipa í þorski skert um 12,18 prósentustig og það fært til báta undir 10 brl.

Árin 1991 til og með 1994 var reynt að halda þorskveiðum krókabátanna í skefjum með dagatakmörkunum. Myndin sýnir árangurinn af því.

Þegar búið var að taka 12,18 prósentustig af aflamarksskipum og færa bátum undir 10 brl. voru skilin eftir 2,16% fyrir krókabáta undir 6 Brl/BT í banndagakerfi. Ef afli á næstu þremur árum færi umfram 25% viðmiðun átti að skipta 2,16% hlutdeildinni á milli þeirra. Þannig voru tekin frá rúm um 5.400 tonn til viðbótar handa þessum hópi. Þannig skapaðist glufa sem margir hafa nýtt sér og afleiðingin varð sú að á næstu árum jókst sóknin í þorsk til mikilla muna.

Bláu súlurnar sýna aflamark þessara krókabáta í þorski ef þeir hefðu lotið sömu reglum og þeir sem voru í aflamarki. Rauðu súlurnar sýna þorskafla þessara krókabáta á sama tíma. Umframveiðin á þessu tímabili, frá áramótum 1991 til loka fiskveiðiársins 1994, var mjög mikil: Krókabátarnir veiddu rúmum 60 þúsund tonnum meira en þeim var ætlað.

Fyrstu 8 mánuði ársins 1991 (þ.e. þar til nýtt fiskveiðiár gekk í gildi þann 1. september það ár) veiddu krókabátarnir 70% meira en ráð hafði verið fyrir gert. Ástandið fór síðan hraðversnandi. Fiskveiðiárið 1991/1992 varð veiðin næstum þrefalt meiri en við var miðað, 1992/1993 varð veiðin meira en fimmfalt meiri og fiskveiðiárið 1993/1994 fór veiðin nálega tífalt fram úr viðmiðun.

Þegar hér var komið sögu var tekin upp ný aðferð sem takmarka átti afla krókabátana, þ.e. þorskaflahámarkskerfið.

Þorskaflahámarkskerfið virkaði þannig að krókabátunum, sem ekki höfðu farið í aflamark og voru þar með í dagakerfinu, var gefinn kostur á að velja svonefnt þorskaflahámark. Þeir sem það völdu fengu kvóta í þorski, en var leyft að veiða aðrar tegundir, m.a. ýsu og steinbít, án takmarkana. Þar með var eigendum krókabátanna gefinn kostur á að leika sama leikinn og þeir höfðu leikið í þorskinum áður; það er að stunda óheftar veiðar og ávinna sér rétt í öðrum tegundum en þorski á kostnað aflamarksskipanna.

Árin 1996/1997 var svokallað banndagakerfi við lýði en í því kerfi voru bátar sem ekki höfðu valið þorskaflahámarkskerfið. Veiddu þeir bátar töluvert umfram heimildir sínar, eins og sést á meðf. grafi.

Reyndar fóru krókabátarnir á árabilinu frá 1994/1995 til 2000/2000 tæp 60 þúsund tonn fram úr því sem þeim var ætlað og hefur heldur dregið úr umframveiðinni eftir því sem á hefur tímabilið hefur liðið.

Bláu súlurnar sýna viðmiðun sóknardagabáta skv. núverandi kerfi frá 1998 til 2004 en rauðu súlurnar sýna þorskafla þeirra á sama tíma, sem er langt umfram viðmiðun. Veiðarnar jukust til ársins 2002, en lítils háttar minnkun varð á veiðunum í fyrra. Aflinn 2003 var eigi að síður meira en sexfalt umfram viðmiðun þeirra.

Sóknardagabátarnir hafa leyfi til að róa ákveðinn fjölda daga á hverju ári, en m.a. vegna þess að ekkert tillit er tekið til þess að bátarnir hafa orðið fullkomnari, hraðskreiðari og burðarmeiri, hefur afli þeirra jafnan farið langt fram úr viðmiðuninni.

Sú breyting sem gerð var á kerfinu þegar heimilað var að mæla úthaldið í klukkustundum, en ekki heilum sólarhringum, varð til þess að afkastagetan óx enn.

Lög gera ráð fyrir því að sóknardögum fækki fari afli bátanna fram úr viðmiðun þeirra, en þrátt fyrir það hefur fjöldi daganna lengst af verið óbreyttur og dagarnir fleiri en nauðsynlegt er til að ná viðmiðunaraflanum. Þetta hefur valdið sífelldri umframveiði þessara báta, sem síðan bitnar á aflaheimildum aflamarksskipa, stórra og smárra.

Síðastliðin fimm ár hafa sóknardagabátarnir veitt meira en 44 þúsund tonn af þorski, en á sama tímabili voru þeim ætluð tæp 8 þúsund tonn. Umframveiðin varð ríflega 36 þúsund tonnum á því tímabili.

Samkvæmt frumvarpi sjávarútvegsráðherra sem kynnt var í dag, 13. maí 2004, er eigandum sóknardagabáta gefinn kostur á að fara í krókaflamarkskerfi og fá í kvóta ríflega fjórfaldan þann afla sem þeim bar. Jafnframt er þeim möguleika enn haldið opnum að áfram verði stundaðar veiðar í sóknardagakerfi. Reynslan af því kerfi er slæm eins og þessar upplýsingar sýna fram á. Ástæða er til að óttast að veiðar þeirra sem ekki velja krókaflamark og kjósa sóknardagakerfi eigi eftir að sækja í sama farið og áður og að umframveiði þessara báta verði viðvarandi sem fyrr.

Á myndinni að ofan sést hver þróunin í úthlutun á aflamarki í þorski hefur verið undanfarin ár.

Súlurnar sýna úthlutað aflamark í þorski til aflamarksskipa frá 1998 til 2004 að teknu tilliti til færslu á milli ára. Aflamarksskipin taka á sig skerðingu til að byggja upp þorskstofninn á meðan sóknardagabátarnir veiða sífellt umfram viðmiðun sína.

Með aukinni vélarstærð sóknardagabáta eykst afli þeirra að mun, eins og sést á myndinni hér að neðan.