Greinasafn

Frá myndun núverandi ríkisstjórnar, þegar íslenskum sjávarútvegi var hótað að aflaheimildir útgerðanna yrðu gerðar upptækar og boðnar upp samkvæmt svokallaðri fyrningarleið, hefur hvert ruglið rekið annað. Síðastliðið vor sat forsætisráðherrann við að semja frumvarp til nýrra laga um stjórn fiskveiða ásamt fleiri ráðherrum og þingmönnum. Þrátt fyrir að öllum væri ljóst hversu slæmar afleiðingar lögleiðing þess hefði á sjávarútveginn hótaði forsætisráðherrann sumarþingi til að keyra málið í gegn á Alþingi. Sem betur fer komst hún ekki upp með það ætlunarverk sitt.

Í grein um makrílveiðar í Fréttablaðinu þann 17. nóvember sl. skrifar Kristinn H. Gunnarsson m.a.: „Framkvæmdastjóri LÍÚ heldur því fram í grein í Fréttablaðinu að umtalsvert tap sé á veiðunum og þess vegna sé ekkert eftir til ríkisins."

Þetta er ósatt.

Í stuttri grein í Fréttablaðinu þann 4. nóvember sl. útskýrði ég með dæmi að óraunhæfar hugmyndir um 9 milljarða auðlindaskatt, eða 58 kr/kg, á makrílveiðar hefðu þýtt að mikið tap hefði orðið á makrílveiðum frystitogara síðasta sumar.

Vinnandi fólk sinnir daglegum störfum og þiggur laun fyrir. Af laununum eru greiddir skattar til ríkis og sveitarfélaga og það sem þá er eftir fer til þess að standa straum af öðrum útgjöldum. Ríkið fær einnig sinn skerf af þeim vörum og þjónustu sem við kaupum, ýmist í formi virðisaukaskatts eða annarra skatta og gjalda af þeim sem við eigum viðskipti við og starfsmönnum þeirra

Í meira en tvö ár hafa stjórnarflokkarnir haldið íslenskum sjávarútvegi í greipum óvissu og uppnáms. Við myndun ríkisstjórnarinnar var skrifað í stjórnarsáttmála hennar að umbylta skyldi lögum um stjórn fiskveiða með algjörlega óraunhæfum hætti. Þrátt fyrir að öllum sem vilja sjá sé ljóst hversu hugmyndir stjórnarflokkanna eru skaðlegar hefur sífellt verið vaðið lengra út í fenið.

Verði frumvarp ríkisstjórnarinnar um stjórn fiskveiða að lögum er það niðurstaða áfangaskýrslu endurskoðunarfyrirtækisins Deloitte að íslensk sjávarútvegsfyrirtæki þurfi að afskrifa 180 milljarða vegna keyptra aflaheimilda. Við það minnkar eigið fé fyrirtækjanna samsvarandi og verður í mörgum tilvikum neikvætt.

„Hvenær stofn er vanmetinn og hvenær stofn er ofmetinn getum við ekki vitað fyrr en eftirá. Nauðsynlegt er að taka tillit til þessa þegar ráðgjöf er veitt. Það stendur óhaggað að óskynsamlega mikill afli til skamms tíma býður hættunni heim um skertan afla til lengri tíma. Með varfærinni nýtingarstefnu fæst stærri stofn og jafnari og meiri afli með minni tilkostnaði til lengri tíma litið," skrifar Kristján Þórarinsson, stofnvistfræðingur hjá LÍÚ, í Fiskifréttir í dag. Grein hans fer hér á eftir.

Sjávarútvegsráðherra hefur nú kynnt helstu efnisatriði frumvarpa til breytinga á lögum um stjórn fiskveiða. Þar eru boðaðar eru miklar breytingar á starfskjörum íslensks sjávarútvegs. Frumvörpin hafa á þessari stundu ekki verið gerð opinber en af því sem hefur verið kynnt í fjölmiðlum má ráða að um grundvallarbreytingar sé að ræða. Því miður þá verður ekki séð að þeir aðilar sem réðu efni frumvarpanna hafi haft að leiðarljósi hvernig íslensk sjávarútvegsfyrirtæki og íslenskur sjávarútvegur verði efldur. Raunar má ráða af yfirlýsingu sem forsætisráðherra kynnti þann 15. apríl sl. að stjórnvöld gera ráð fyrir að frumvörpin hafi neikvæð áhrif á rekstrarskilyrði greinarinnar.

Þann 25. júní 2010 var haldinn fundur fulltrúa Landssambands íslenskra útvegsmanna, Samtaka fiskvinnslustöðva og Samtaka atvinnulífsins með forsætisráðherra, fjármálaráðherra og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra.  Þá lögðu ráðherrarnir til að látið yrði reyna á hvort ná mætti saman um upptöku sambærilegs fyrirkomulags í sjávarútvegi og nefnd forsætisráðherra um fyrirkomulag á leigu á vatns- og jarðhitaréttindum í eigu ríkisins hafði lagt til varðandi þau réttindi. Þar er miðað við að afnotasamningar verði að jafnaði til 40-50 ára. Þá kemur fram að ef nýta eigi tiltekinn kost áfram til sömu nota t.d. orkuvinnslu verði það meginregla að leyfi verði á ný veitt þeim aðilum sem þegar fari með réttindin. Á grundvelli þessa tóku fulltrúar LÍÚ og SF aftur sæti í nefnd um endurskoðun laga um stjórn fiskveiða sem þá þegar hafði hafið umfjöllun um hugmyndir af þessum toga.

Megintilgangur stjórnkerfis fiskveiða (kvótakerfisins) er tvíþættur.  Annars vegar að stemma stigu við ofveiði helstu nytjastofna okkar og hins vegar að stuðla að hámarksarðsemi veiðanna. Fyrrnefnda atriðið hefur farið hljótt í almennri umfjöllun. Hagkvæmnin hefur aukist umtalsvert á undanförnum áratugum, þó að uppbygging þorskstofnins hafi verið hægari en vonir stóðu til. Líkur eru á því að botninum sé náð og að uppbygging stofnsins sé á réttri leið.

Auðlindagjald (veiðigjald) sem fyrirtæki í sjávarútveginum greiða til ríkisins fiskveiðiárið 2010-2011 nemur 2.700 til 2.900 milljónum króna. Gjaldið er reiknað sem 9,5% af vergri framlegð greinarinnar (EBITDA), þ.e. framlagi rekstar fyrir afskriftir og fjármagnskostnað. Þessi sérstaki skattur sem sjávarútvegurinn greiðir nemur 18% í hlutfalli af hagnaði greinarinnar að meðaltali síðastliðin tíu ár miðað við árgreiðsluaðferð Hagstofu Íslands.

„Það sem auðlindaskattssinnar víkja sér undan að vekja máls á er, að ef tekin verður upp sú gríðarlega skattheimta sem þeir eru að leggja til, verður að lækka gengi krónunnar til lengri tíma. Það veikir ekki aðeins möguleika atvinnugreinarinnar á nýfjárfestingum og búnaði heldur leiðir til verri lífskjara fyrir almenning í landinu, hærra verðs á innfluttum vörum og minni kaupmáttar," skrifar Sveinn Hjörtur Hjartarson, hagfræðingur LÍÚ, í grein sem birtist í Fréttablaðinu í morgun. Greinin fer hér á eftir.

Íslenskar útgerðir greiða tæpa þrjá milljarða króna í veiðigjald á yfirstandandi fiskveiðiári. Veiðigjaldið nemur nú 9,5% af reiknaðri framlegð útgerðanna en slíkt gjald samsvarar um 18% af hagnaði útgerðar miðað við uppgjör Hagstofu Íslands samkvæmt árgreiðsluaðferð síðustu 10 ár. Þannig er íslenskur sjávarútvegur skattlagður sérstaklega umfram aðrar atvinnugreinar.

Jón Bjarnason sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra samdi svokallað skötuselsfrumvarp haustið 2009. Þar lagði hann til heimild sér til handa til að ákveða sölu ríkisins á aflaheimildum í skötusel umfram veiðiráðgjöf og framhjá aflahlutdeild.