Greinasafn

Lykilþáttur í því að við höfum haft betri tök á efnahagsmálum okkar síðustu tvo áratugi er stjórnkerfi fiskveiðanna. Kvótakerfið eins og það er kallað í daglegu tali hefur gert okkur kleift að stýra sókn með skynsömum hætti í helstu fiskstofna bæði í hagfræðilegu og líffræðilegu tilliti. Vegna þessa hafa fyrirtæki í sjávarútvegi getað skipulagt starfsemi sína með betri og markvissari hætti en áður þekktist. Þessar aðstæður hafa styrkt þau og gert þau kröftugri í alþjóðlegri samkeppni.  Ávextina af þessari uppbyggingarstarfsemi má sjá á öllum sviðum þjóðlífsins. Íslenskur sjávarútvegur er rekinn með arðsemissjónarmið að leiðarljósi  og hann greiðir til samfélagsins öndvert við sjávarútveg í öðrum löndum, sem fær háar styrkjagreiðslur með ýmsum hætti frá samfélaginu.

Mesta gæfa íslensks sjávarútvegs og þar með íslensks efnahagslífs er að stjórnendur sjávarútvegsfyrirtækjanna standa og falla með ákvörðunum sínum. Rangar eða óábyrgar ákvarðanir verða ekki teknar í trausti þess að pólitísk fyrirgreiðsla komi til bjargar.

Nú liggja fyrir þriggja mánaða uppgjör þeirra tólf sjávarútvegsfyrirtækja, sem skráð eru í Kauphöll Íslands og birta reglulega upplýsingar um rekstur sinn. Þessi uppgjör bera það með sér að afkoma fyrirtækjanna hefur versnað til muna frá fyrra ári.  Tekjur fyrirtækjanna minnka úr 23 milljörðum króna í tæpa 18 milljarða króna og verg framlegð fyrir afskriftir og fjármagnsliði (EBITA) lækkar úr 30% í 22% af tekjum milli ára.  Í fréttatilkynningum fyrirtækjanna með þessum afkomutölum er bent á hátt gengi íslensku krónunnar sem meginforsendu fyrir versnandi afkomu greinarinnar. 

Þeir sem hafa vondan málstað að verja grípa gjarnan til rangfærslna.  Það hefði komið mér á óvart ef Örn Pálsson framkvæmdastjóri Landssambands smábátaeigenda hefði brugðið út af þeim vana sínum í grein sem hann skrifaði í Fréttablaðinu í gær.  Það pirrar Örn greinilega að þjóðin er búin að sjá í gegnum áróðurinn og rangfærslurnar sem dunið hafa á henni frá Landssambandi smábátaeigenda árum saman. 

Þorsteinn Þorgeirsson hagfræðingur Samtaka iðnaðarins hefur skrifað greinar um fiskveiðistjórnun í Fréttablaðið og Morgunblaðið að undanförnu. Í þeirri síðari sem birtist í Morgunblaðinu sakar hann mig m.a. um að slíta úr samhengi og að vera með ásakanir í garð þess sem hann telur vera uppbyggilega umræðu.

Sameign þjóðarinnar.

Ákvæði 1. gr. laga nr. 38/1990 um stjórn fiskveiða þar sem svo er mælt að nytjastofnar á Íslandsmiðum séu sameign þjóðarinnar hefur orðið tilefni glannalegra ályktana, en ákvæðið kom fyrst í lög nr. 3/1988 að frumkvæði Alþýðuflokksins.

Upptaka sóknardagakerfis mundi rústa hagkvæmni veiðanna og skaða mjög efnahag sjávarútvegsins og þar með lífskjör almennings í landinu.  Hafa kjósendur áhuga á því?

Sjávarútvegur er ekki einkamál sjómanna og útgerðarmanna eða nokkurra annarra, segja hagfræðingarnir Axel Hall, Ásgeir Jónsson, Sveinn Agnarsson og Tryggvi Þór Herbertsson, heldur er hann meginstoð íslensks efnahagslífs og afkoma hans skiptir sköpum fyrir lífskjör almennings, hvar sem er á landinu.

Magnús Þór ritar langa grein í Fiskifréttir frá 7. mars sl. þar sem hann fjargviðrast út af röð fjögurra greina sem ég ritaði í sama blað um fiskistofna og fiskveiðar við Færeyjar.

Of mikil sókn, sérstaklega í yngri hluta stofnsins eins og virðist eiga við um veiðar Færeyinga, hefur tvo megin galla í för með sér:

1 Of mikið er veitt áður en fiskurinn nær að taka út sinn vöxt í sjónum og því fæst minni afli og minni verðmæti úr hverjum árgangi en efni stóðu til.

2 Með tímanum minnkar fiskistofninn og þegar svo er komið er nauðsynlegt að draga úr sókninni, ekki síst til að tryggja viðunandi hrygningarstofn og nýliðun.

Alvarlegasti gallinn við sóknardagakerfi er þó sá, að það hvetur til aukinnar fjárfestingar í skipum og tækjabúnaði. Ástæðan er sú, að útgerðarmenn fiskiskipa sjá sér hag í því að keppast við að ná sem mestum afla á þeim takmarkaða fjölda fiskidaga sem þeim er úthlutað. Þetta leiðir svo til umframveiði miðað við fyrirætlanir, eins og gerst hefur hjá smábátum á sóknardögum á Íslandsmiðum. Í kjölfarið verður svo að fækka sóknardögum á hvert skip til að stemma stigu við ofveiði. Þegar svo er komið er hætt við að úthlutaðir dagar og sá afli sem þeir gefa dugi ekki til að standa undir rekstri fiskiskipanna. Sóknarmarki fylgir því óarðbær fjárfesting og veiðarnar verða óhagkvæmar.

Það sem er að gerast jákvætt í þorskveiðum við Færeyjar er ekkert undur og hefur ekkert með aðferðir við fiskveiðistjórnun að gera heldur góðan nýliðunarárgang. Við Íslendingar vitum hins vegar af reynslunni að við getum ekki leyft okkur að sækja í smáfiskinn á þann hátt sem Færeyingar gera nú.

Á öndverðum tíunda áratug liðinnar aldar gekk færeyskur sjávarútvegur í gegnum miklar hremmingar.Fiskistofnar við eyjarnar hrundu og lífríkið var í mikilli kreppu, svo mikilli að varla var nokkur fugl í björgum. Alls ekki er víst að ofveiði hafi verið megin orsök þessarar kreppu. Haffræðingar bentu á að breyting hefði orðið á hafstraumum þannig að hringstraumur sá sem venjulega heldur reki seiða og annarra lífvera inni á færeyska landgrunninu veiktist og hvarf. Kann þetta að hafa átt sinn þátt í hruni helstu fiskistofna við eyjarnar.

Stefna framkvæmdastjóra Samtaka iðnaðarins er skýr, hann vill ganga lengra í eignaupptökunni en Samfylkingin. Ekki verður vel ráðið hver skoðun hagfræðingsins er, þó ýmsum sýnist hann á sömu skoðun og Samfylkingin.  Því spyrja útvegsmenn, er eignaupptökustefna Samfylkingarinnar stefna Samtaka iðnaðarins?

Útvegsmenn hafa þá skýru afstöðu til aðildar Íslands að Evrópusambandinu að hún komi ekki til greina vegna þess að með aðild yrðum við að undirgangast hina sameiginlegu sjávarútvegsstefnu sambandsins.

Það er áberandi í umfjöllun þeirra sem mæla fyrir aðild Íslands að Evrópusambandinu (ESB) að þeir leggja mikla áherslu á hugsanlegan efnahagslegan ávinning þjóðarinnar með inngöngu okkar í sambandið.  Þeim er tíðrætt um kosti Efnahags- og myntbandalagsins, sem gæti skapað hér betri efnahagsleg skilyrði í framtíðinni og forsendur fyrir lægri vöxtum. Þeir telja augljóslega að þetta sé nokkuð sem skuldsett þjóð hljóti að kokgleypa, svo notað sé orð stangveiðimannsins og því þurfi ekki frekari rök fyrir inngöngu í ESB.