Gallar fyrningarleiðar
Gallar fyrningarleiðar
Í meirihlutaáliti endurskoðunarnefndar sjávarútvegsráðherra er lögð áhersla á eftirtalda galla fyrningarleiðarinnar, sem m.a. varð til þess að meirihluti nefndarinnar ákvað að mæla ekki með þeirri leið við innheimtu auðlindagjalds:
Fyrning aflahlutdeilda ár fyrir ár grefur t.d. stöðugt undan rekstrargrunni fyrirtækja í sjávarútvegi. Þannig hafa útgerðaraðilar enga vissu fyrir nægjanlegum aflaheimildum fyrir nýtt skip á endingartíma þess þegar kemur að ákvörðunum um fjárfestingar. Þeir sem þegar hafa fjárfest í skipum og öðrum búnaði og hafa því mestu að tapa standa frammi fyrir algerri óvissu hvað það varðar að geta tryggt sér óbreytta kvótastöðu nema með því að setja fram mjög há tilboð í aflahlutdeildir til jafns við þær sem fyrndar eru. Þannig búa stjórnvöld til óþarfa óvissu í greininni og stuðla jafnframt að Pyrrhosarsigri fyrir þá sem hreppa aflaheimildir í útboði. Afleiðingin yrði aukin óvissa og lakari grundvöllur fyrir viðskiptalegar ákvarðanir í rekstri útgerðarfyrirtækja. Líklegt er að hin smærri fyrirtæki í greininni, sem allajafna búa ekki yfir mikilli viðskiptalegri sérþekkingu og hafa takmarkaðri aðgang að fjármagni en hin stærri ættu erfitt uppdráttar í fyrningarkerfi. Ljóst er að til að hrinda fyrningarleiðinni í framkvæmd þarf að setja á stofn opinberan tilboðsmarkað með aflahlutdeildir eða að standa að árlegum útboðum hinna fyrndu heimilda, en slíku fylgdi óhjákvæmilegur kostnaður sem félli sennilega á þá sem þátt taka í markaði með aflaheimildir, þ.e.a.s. útgerðarfyrirtæki. Fyrningarleiðin grefur undan þeirri afstöðu útgerðaraðila að langtímahagsmunum þeirra sé best borgið með því að sókn í fiskstofnana sé stjórnað með skynsamlegum hætti og vel sé gengið um auðlindina.
(Úr áliti endurskoðunarnefndar)
Svonefnd fyrningarleið er í eðli sínu þjóðnýting; uppboð á veiðiheimildum. Aflahlutdeildir sem útgerðin hefur keypt verða gerðar upptækar og boðnar upp á almennum markaði.
Fyrningarleiðin vegur að rótum sjávarútvegsins; eykur óstöðugleika, kemur í veg fyrir markmiðssetningu og langtímahugsun og stórskaðar afkomumöguleika fyrirtækjanna.
Fyrningarleið leiðir til óhagkvæmni og sóunar. Fyrirtækin geta ekki gert langtímaáætlanir vegna óvissu um aflaheimildir og verð þeirra.
Fyrningarleið torveldar nýsköpun og nýfjárfestingar
Val fyrningarleiðar yrði til þess að stjórnvöld hefðu forgöngu um að skapa mikla óvissu í höfuðatvinnuvegi landsmanna og myndi stuðla að því að fyrirtækin keyptu aflaheimildir of dýru verði í þeirri viðleitni að tryggja sér nægan kvóta. Stjórnmálamenn eiga ekki að leika sér að höfuðatvinnuvegi þjóðarinnar.
Nýliðum mun reynast erfiðara að komast inn í atvinnugreinina ef fyrningarleið verður fyrir valinu, andstætt því sem stuðningsmenn hannar halda fram. Uppboð á aflaheimildum mun leiða til þess að verð þeirra mun hækka frá því sem nú er, sem gera mun nýliðum torveldara að komast inn í greinina. Á það skal bent að mikil nýliðun hefur orðið í sjávarútvegi innan aflamarkskerfisins.
Fyrningarleið mun leiða til þess að veiðiheimildir flytjast á færri hendur, því stærstu og öflugustu sjávarútvegsfyrirtækin munu hafa meiri möguleika en hin smærri til að greiða hátt verð í skamman tíma. Smærri fyrirtæki hafa almennt yfir minni sérþekkingu að ráða en hin stærri, hafa takmarkaðri aðgang að fjármagni og munu þar með eiga erfitt uppdráttar í fyrningarkerfi.
Fyrningarleið er í raun ríkisvæðing í sjávarútvegi. Hún mun auka ríkisafskipti og miðstýringu, í raun afturhvarf frá þeirri markaðsvæðingu sem átt hefur sér stað í sjávarútvegi undanfarin ár.
Fyrningarleiðin grefur undan grundvelli fiskveiðistjórnunarinnar. Hún hvetur ekki til ábyrgrar afstöðu og góðrar umgengni um auðlindir sjávarins með langtímaafrakstur fiskistofnanna í huga, heldur stuðlar að því að útgerðarfyrirtækin verða þvinguð til að líta fremur til skammtímahagsmuna í rekstri sínum, vegna óvissunar um varanleika veiðiheimildanna. Hví skyldi útgerð sætta sig við að takmarka veiðar í dag til þess að einhver annar geti veitt meira síðar?
Val fyrningarleiðar myndi leiða til stórfelldrar eignaupptöku. Er því ekki að undra að talsmenn vinstri flokkanna á Alþingi kjósi þá leið fremur en álagningu veiðigjalds. Frá því aflamarkskerfið var tekið upp hafa yfir 80% af þeim veiðiheimildum sem úthlutað er á hverju ári hafa skipt um hendur. Útgerðarfyrirtækin keyptu kvótann í trausti þess að varanleiki fiskveiðistjórnunarkerfisins væri tryggur. Með því var farið eftir lögum um stjórn fiskveiða, atvinnugreinin hagræddi sjálf í rekstri sínum, en leitaði ekki eftir opinberum styrkjum eins og nær allsstaðar hefur verið gert þegar erfiðleikar steðja að í sjávarútvegi.
Tugir þúsunda manna eru beinir og óbeinir eigendur útgerðarfyrirtækjanna. Stærstu félögin eru almenningshlutafélög, þar sem bæði einstaklingar og lífeyrissjóðir hafa kosið að ávaxta fjármuni sína til lengri tíma. Enginn vafi er á að greiðsla auðlindagjalds, sérstaklega á grundvelli fyrningarleiðar, mun stórskaða afkomumöguleika fyrirtækjanna sem leiða mun til verðlækkunar þeirra á hlutabréfamarkaði. Greiðsla auðlindagjalds er atlaga að sparifé landsmanna.
Ýmsir kalla aukna skattlagningu sjávarútvegsins í formi auðlindagjalds sósíalisma. Undir það sjómarmið er tekið, enda er hér um að ræða þjóðnýtingarstefnu í anda gamaldags sósíalista, stefnu sem á ekkert erindi til samtímans.
Í meirihlutaáliti endurskoðunarnefndar sjávarútvegsráðherra er lögð áhersla á eftirtalda galla fyrningarleiðarinnar, sem m.a. varð til þess að meirihluti nefndarinnar ákvað að mæla ekki með þeirri leið við innheimtu auðlindagjalds:
Fyrning aflahlutdeilda ár fyrir ár grefur t.d. stöðugt undan rekstrargrunni fyrirtækja í sjávarútvegi. Þannig hafa útgerðaraðilar enga vissu fyrir nægjanlegum aflaheimildum fyrir nýtt skip á endingartíma þess þegar kemur að ákvörðunum um fjárfestingar. Þeir sem þegar hafa fjárfest í skipum og öðrum búnaði og hafa því mestu að tapa standa frammi fyrir algerri óvissu hvað það varðar að geta tryggt sér óbreytta kvótastöðu nema með því að setja fram mjög há tilboð í aflahlutdeildir til jafns við þær sem fyrndar eru. Þannig búa stjórnvöld til óþarfa óvissu í greininni og stuðla jafnframt að Pyrrhosarsigri fyrir þá sem hreppa aflaheimildir í útboði. Afleiðingin yrði aukin óvissa og lakari grundvöllur fyrir viðskiptalegar ákvarðanir í rekstri útgerðarfyrirtækja. Líklegt er að hin smærri fyrirtæki í greininni, sem allajafna búa ekki yfir mikilli viðskiptalegri sérþekkingu og hafa takmarkaðri aðgang að fjármagni en hin stærri ættu erfitt uppdráttar í fyrningarkerfi. Ljóst er að til að hrinda fyrningarleiðinni í framkvæmd þarf að setja á stofn opinberan tilboðsmarkað með aflahlutdeildir eða að standa að árlegum útboðum hinna fyrndu heimilda, en slíku fylgdi óhjákvæmilegur kostnaður sem félli sennilega á þá sem þátt taka í markaði með aflaheimildir, þ.e.a.s. útgerðarfyrirtæki. Fyrningarleiðin grefur undan þeirri afstöðu útgerðaraðila að langtímahagsmunum þeirra sé best borgið með því að sókn í fiskstofnana sé stjórnað með skynsamlegum hætti og vel sé gengið um auðlindina.
(Úr áliti endurskoðunarnefndar)
Svonefnd fyrningarleið er í eðli sínu þjóðnýting; uppboð á veiðiheimildum. Aflahlutdeildir sem útgerðin hefur keypt verða gerðar upptækar og boðnar upp á almennum markaði.
Fyrningarleiðin vegur að rótum sjávarútvegsins; eykur óstöðugleika, kemur í veg fyrir markmiðssetningu og langtímahugsun og stórskaðar afkomumöguleika fyrirtækjanna.
Fyrningarleið leiðir til óhagkvæmni og sóunar. Fyrirtækin geta ekki gert langtímaáætlanir vegna óvissu um aflaheimildir og verð þeirra.
Fyrningarleið torveldar nýsköpun og nýfjárfestingar
Val fyrningarleiðar yrði til þess að stjórnvöld hefðu forgöngu um að skapa mikla óvissu í höfuðatvinnuvegi landsmanna og myndi stuðla að því að fyrirtækin keyptu aflaheimildir of dýru verði í þeirri viðleitni að tryggja sér nægan kvóta. Stjórnmálamenn eiga ekki að leika sér að höfuðatvinnuvegi þjóðarinnar.
Nýliðum mun reynast erfiðara að komast inn í atvinnugreinina ef fyrningarleið verður fyrir valinu, andstætt því sem stuðningsmenn hannar halda fram. Uppboð á aflaheimildum mun leiða til þess að verð þeirra mun hækka frá því sem nú er, sem gera mun nýliðum torveldara að komast inn í greinina. Á það skal bent að mikil nýliðun hefur orðið í sjávarútvegi innan aflamarkskerfisins.
Fyrningarleið mun leiða til þess að veiðiheimildir flytjast á færri hendur, því stærstu og öflugustu sjávarútvegsfyrirtækin munu hafa meiri möguleika en hin smærri til að greiða hátt verð í skamman tíma. Smærri fyrirtæki hafa almennt yfir minni sérþekkingu að ráða en hin stærri, hafa takmarkaðri aðgang að fjármagni og munu þar með eiga erfitt uppdráttar í fyrningarkerfi.
Fyrningarleið er í raun ríkisvæðing í sjávarútvegi. Hún mun auka ríkisafskipti og miðstýringu, í raun afturhvarf frá þeirri markaðsvæðingu sem átt hefur sér stað í sjávarútvegi undanfarin ár.
Fyrningarleiðin grefur undan grundvelli fiskveiðistjórnunarinnar. Hún hvetur ekki til ábyrgrar afstöðu og góðrar umgengni um auðlindir sjávarins með langtímaafrakstur fiskistofnanna í huga, heldur stuðlar að því að útgerðarfyrirtækin verða þvinguð til að líta fremur til skammtímahagsmuna í rekstri sínum, vegna óvissunar um varanleika veiðiheimildanna. Hví skyldi útgerð sætta sig við að takmarka veiðar í dag til þess að einhver annar geti veitt meira síðar?
Val fyrningarleiðar myndi leiða til stórfelldrar eignaupptöku. Er því ekki að undra að talsmenn vinstri flokkanna á Alþingi kjósi þá leið fremur en álagningu veiðigjalds. Frá því aflamarkskerfið var tekið upp hafa yfir 80% af þeim veiðiheimildum sem úthlutað er á hverju ári hafa skipt um hendur. Útgerðarfyrirtækin keyptu kvótann í trausti þess að varanleiki fiskveiðistjórnunarkerfisins væri tryggur. Með því var farið eftir lögum um stjórn fiskveiða, atvinnugreinin hagræddi sjálf í rekstri sínum, en leitaði ekki eftir opinberum styrkjum eins og nær allsstaðar hefur verið gert þegar erfiðleikar steðja að í sjávarútvegi.
Tugir þúsunda manna eru beinir og óbeinir eigendur útgerðarfyrirtækjanna. Stærstu félögin eru almenningshlutafélög, þar sem bæði einstaklingar og lífeyrissjóðir hafa kosið að ávaxta fjármuni sína til lengri tíma. Enginn vafi er á að greiðsla auðlindagjalds, sérstaklega á grundvelli fyrningarleiðar, mun stórskaða afkomumöguleika fyrirtækjanna sem leiða mun til verðlækkunar þeirra á hlutabréfamarkaði. Greiðsla auðlindagjalds er atlaga að sparifé landsmanna.
Ýmsir kalla aukna skattlagningu sjávarútvegsins í formi auðlindagjalds sósíalisma. Undir það sjómarmið er tekið, enda er hér um að ræða þjóðnýtingarstefnu í anda gamaldags sósíalista, stefnu sem á ekkert erindi til samtímans.
