Framtíð hvalveiðiráðsins
Framtíð Alþjóða hvalveiðiráðsins endurskoðuð
Helsta ákvörðun sextugasta ársfundar Alþjóðahvalveiðiráðsins vorið 2008 í Chile, var að stofna vinnuhóp sem ætlað er að vinna að lausn þeirra grundvallarágreiningsmála sem hamlað hafa starfi ráðsins undanfarin ár. Samkvæmt ákvörðun ráðsins er tilgangurinn með starfi vinnuhópsins sá að gera Alþjóðahvalveiðiráðinu kleift að “uppfylla hlutverk sitt varðandi vernd hvalastofna og stjórn hvalveiða”.
Þetta kom fram í frétt sjávarútvegsráðuneytinu eftir fundinn. Þar segir ennfremur: “Formaður Alþjóðahvalveiðiráðsins, dr. Bill Hogarth frá Bandaríkjunum, átti frumkvæði að því fyrir ári síðan að hefja ferli varðandi “framtíð Alþjóðahvalveiðiráðsins”. Fram að þessum fundi hefur í þessu ferli nánast eingöngu verið fjallað um samskipti ríkja og praktísk mál varðandi fundi ráðsins. Í því sambandi voru nú m.a. mótaðar breytingartillögur á fundarsköpum Alþjóðahvalveiðiráðsins.
Ákvörðunin nú felur í sér að fram að næsta ársfundi verði öll áhersla lögð á að finna lausnir á hinum efnislegu þáttum ágreiningsins innan ráðsins. Djúpstæður ágreiningur hefur verið um grundvallaratriði, svo sem um hvort sjálfbærar hvalveiðar séu réttlætanlegar, og ljóst er að hópsins bíður erfitt verkefni. Ísland studdi tillögur formanns ráðsins um vinnufyrirkomulag og efnistök og mun taka þátt í starfi vinnuhópsins.
Til að vinna að framgangi þessa ferlis stilltu sendinefndir almennt málflutningi sínum í hóf, samanborið við undanfarin ár, framan af fundinum og lögðu ekki fram tillögur sem ljóst væri að ekki væri samstaða um innan ráðsins. Þannig voru að þessu sinni t.d. ekki lagðar fram tillögur um strandveiðar við Japan og ekki var farið fram á atkvæðagreiðslu varðandi tillögu um griðasvæði fyrir hvali í Suður-Atlantshafi.
Það sem helst dró úr þessu bætta andrúmslofti innan Alþjóðahvalveiðiráðsins var að hópur ríkja lagðist gegn tillögu um veiðiheimildir á hnúfubak fyrir Grænland, þrátt fyrir að vísindanefnd ráðsins hefði einróma mælt með veiðunum. Hefð er fyrir því að ráðið samþykki samhljóða tillögur vísindanefndar um veiðiheimildir fyrir frumbyggja og er þessi stefnubreyting því eftirtektarverð. Tillagan var felld á fundinum, en Grænland heldur þó þeim veiðiheimildum sem Alþjóðahvalveiðiráðið samþykkti fyrir ári síðan, þ.e. 200 hrefnur, 19 langreyðar og 2 norðhvali, Grænlandssléttbaka. Stefnubreyting þeirra ríkja sem nú voru andstæð grænlensku tillögunni orsakaði nokkuð harðar deilur, sem jafnvel geta haft neikvæð áhrif á starf vinnuhópsins um framtíð Alþjóðahvalveiðiráðsins.
Ýmis önnur mál voru til umfjöllunar á ársfundinum. Í því sambandi má nefna einróma ítrekun á fordæmingu ráðsins á aðgerðum mótmælenda sem trufluðu löglegar hvalveiðar Japana með hættulegu atferli. Aðildarríki ráðsins voru hvött til aðgerða í þessu sambandi. Í umræðum um þetta mál lagði Ísland áherslu á aðgerðir ríkja sem koma beint að málinu sem fánaríki, hafnríki eða ríki þar sem samtök sem stundi þessa iðju eru með skráða starfsemi.”
Úttekt á langreyðarstofninum
Á dagskrá fundar vísindanefndar hvalveiðiráðsins voru einkum þrjú mál til umfjöllunar sem varða Íslendinga beint: þróun veiðistjórnunarkerfis fyrir langreyði í Norður Atlantshafi, endurskoðun á veiðistjórnunarkerfi fyrir hrefnu í Norður Atlantshafi og umræður um veiðar í vísindaskyni.
Á síðasta ársfundi Alþjóðahvalveiðiráðsins var samþykkt að hefja sérstaka úttekt á langreyðarstofnum í Norður Atlantshafi. Slík úttekt tekur tvö ár og mun ljúka á ársfundi vísindanefndarinnar árið 2009. Tveir vinnunefndarfundir voru haldnir s.l. vetur þar sem lagt var mat á öll fyrirliggjandi gögn er varða veiðisöguna, skigreiningu stofnsvæða og mat á fjölda samkvæmt talningum undanfarinna áratuga.
Samkvæmt talningum sem fram fóru sumarið 2007 voru 21,628 (95% öryggismörk 15,731-27,739) langreyðar við Ísland og aðliggjandi hafsvæðum (Austur Grænlands-Íslandsstofnsvæði). Þetta er ekki marktækt frábrugðið síðasta mati (frá 2001), en frá því að talningar hófust árið 1987 hefur langreyði fjölgað umtalsvert við Ísland og Austur Grænland. Vísindanefndinni hefur tekist að halda tímaáætlun og ljóst að úttektinni mun ljúka á tilsettum tíma vorið 2009.
Hrefnustofnar í Norður Atlantshafi voru fyrsta viðfangsefni nýs veiðistjórnunarkerfis Alþjóðahvalveiðiráðsins (RMP), en úttekt á þeim fór fyrst fram árið 1993 og síðasta endurskoðun fór fram árið 2003. Ný gögn sem lögð voru fram á fundinum komu einkum frá Íslendingum og Norðmönnum og vörðuðu stofngerð (erfðafræði) og stofnstærðir (talningar). Niðurstöður flugtalninga á landgrunni Íslands sumarið 2007 sýndu mun færri hrefnur en fyrri talningar (1987-2001) en þetta mat nær einungis til grunnsævis við Ísland, en ekki var unnt að meta fjölda á öllu stofnsvæðinu vegna óhagstæðra leitarskilyrða utan íslenska landgrunnssvæðisins. Svo virðist sem þessi fækkun á landgrunninu tengist óvenjulegum aðstæðum í hafinu við Ísland á undanförnum árum, sem m.a. hefur lýst sér í breytingum á göngumynstri fisktegunda og lélegum varpárangri sjófugla. Ekki er talið að þessar breytingar á fjölda hrefna tengist hrefnuveiðunum, sem alls námu 207 dýrum á 5 árum 2003-2007, heldur er líklegast um að ræða tilfærslur í sumarútbreiðslu vegna fæðuskorts. Úttekt vísindanefndarinnar á hrefnu mun ljúka á næsta ári.
Meira af þorski og ýsu í hrefnumögum
Kynnt var framvinduskýrsla um rannsóknir Íslendinga á hrefnu sem hófust árið 2003. Eins og kunnugt er lauk sýnatöku vegna þessara rannsókna s.l. haust er veiddar höfðu verið 200 hrefnur í samræmi við upphaflega áætlun. Á fundinum var kynnt staða mismunandi þátta verkefnisins og frumniðurstöður rannsókna á fæðuvistfræði hrefnu. Þar kemur fram að mun meira hefur greinst af þorski og ýsu í hrefnumögum en áður var talið og má ætla að talsverð skörun sé milli fæðu hrefnu og fiskveiða við landið. Af öðrum áhugaverðum málum fyrir Íslendinga er helst að nefna veiðiráðgjöf fyrir Grænlendinga og umræður um hvalaskoðun.
Stórhvalaveiðar Grænlendinga hafa á undanförnum áratugum verið einskorðaðar við langreyði og hrefnu. Hefur aflamark þeirra á undanförnum árum numið 19 langreyðum og 200 hrefnum á ári. Í ljósi fjölgunar hnúfubaks og norðhvals (Grænlandssléttbaks) við Vestur Grænland á undanförnum árum hafa Grænlendingar farið fram á veiðar á þessum tegundum. Vísindanefndin taldi að veiðar á 10 hnúfubökum og tveimur norðhvölum myndu ekki skaða stofninn.
Þá taldi vísindanefndin einnig að veiðar Bandaríkjamanna á norðhval (63 árið 2007), veiðar Rússa á sandlægju (126 árið 2007) og veiðar eyjaskeggja á St Vincent & Grenadines á 2 hnúfubökum árið 2007 muni ekki skaða þessa stofna.
Japanir voru afkastamestir aðildarþjóða Hvalveiðiráðsins á árinu 2007 og vertíðinni 2007/2008, samkvæmt upplýsingum frá Hvalveiðiráðinu. Þá veiddu þeir alls ríflega 900 hvali og var mest af því hrefna, eða tæplega 760 dýr, 100 sandreyðar og 50 skorureyðar. Norðmenn komu næstir með 597 hrefnur. Grænlendingar eru skráðir fyrir 169 hrefnum og 12 langreyðum, Rússar veiddu 131 sandlægjur og Bandaríkjamenn 63 norðhvali og eina sandlægju. Íslendingar veiddu 45 hrefnur, Kóreumenn 14 hrefnur
Hvalveiðar aðildarþjóða IWC á síðasta ári
www.iwcoffice.org/_documents/commission/IWC60docs/60-25rev.pdf
Veiddir hvalir og veiðimörk IWC
www.iwcoffice.org/conservation/catches.htm
