Á hrefnuveiðum
Á hrefnuveiðum með Kalla
á Nirði KÓ á Faxaflóa
Við förum frá Kópavogi upp úr klukkan fimm að morgni á hrefnubátnum Nirði KÓ vikuna fyrir verslunarmannahelgi. Það er stefnt á miðin norðvestur úr Gróttu, um það bil 18 mílur. Sílið er að kvikna í Rennunum og við gerum okkur vonir um að hrefnan haldi sig á þeim slóðum. Það er ekkert líf á hvalaskoðunarslóðinni, en þegar við erum komnir út fyrir Hafró-svæðið fer að lifna yfir slóðinni. Það er mikið af fugli á svæðinu og súlan er greinilega í veislu. Það er hrefnan líka. Það er allt morandi í hrefnu á svæðinu, töluvert af höfrungi og að minnsta kosti einn hnúfubakur. Sílið stendur fremur djúpt til að byrja með. Það sést af hegðun hrefnunnar og af því að það er aðeins súlan sem nær því. Svo gengur sílið ofar og þá kemst ritan í það, en um leið verður hrefnan meira uppi. Karl skipstjóri er ekkert hissa á því að sjá mikið af hrefnu. Það hefur verið mikið af henni í allt sumar. Miklu meira en undanfarin ár. Þúsundir dýra.
Við náum einni hrefnu strax um klukkan 8 og annarri um klukkutíma síðar. Fyrra dýrið, tæplega 8 metra tarfur, er tekinn um borð. Hitt dýrið, aðeins styttra en sverara, er bundið við síðuna. Það er skammturinn þennan daginn. Vinnslan í landi getur ekki tekið á móti meiru fyrir verslunarmannahelgina. Það er ekki að sjá að veiðin trufli hin dýrin. Þau halda áfram að sýna sig í kringum bátinn. Það má ekki byrja að skera dýrin fyrr en 5 til 6 tímum eftir að þau hafa verið veidd, annars geta gæði kjötsins rýrnað.
Hvalskurðurinn hefst því ekki fyrr en eftir klukkan eitt og gengur vel hjá þeim félögum, Karli Þór Baldvinssyni, Ólafi Haraldssyni og Snæbirni Ólafssyni. Þeir eru aðeins þrír í áhöfn. Eftir nokkra klukkutíma er kjötið komið ísað í sjó í kerin og hræin farin aftur í lífkeðjuna, en nú sem fæða fyrir aðra, ekki afræningjar efst í lífkeðjunni. Við erum sáttir og erum komnir til hafnar í Kópavogi á ný upp úr 7 um kvöldið.
Karl var á hrefnuveiðum öll sumur frá 11 ára aldri þar 1985, en árið eftir voru veiðarnar stöðvaðar. Hann byrjaði svo aftur þegar veiðarnar hófust á ný í vísindaskyni og hefur tekið þátt í því að veiða allt að 1.400 dýr. Hann veit greinilega um hvað málið snýst. “Ástandið í Faxaflóa er gjörbreytt miðað við undanfarin þrjú til fjögur ár. Það er miklu meira af síli á ferðinni og allt er líflegra. Þar af leiðandi er meira af hrefnu, því hún kemur bara til Íslands til að éta og er hér í veislu. Hrefnan er tækifærissinni og heldur sig bara þar sem ætið er. Vegna þess hve lítið var af sandsíli undanfarin ár, hélt hún sig annars staðar þá og var lítið af henni inni á Faxaflóanum. Það hefur engu að síður verið meira en nóg af henni. Reyndar ekki um 20.000 dýr eins og kom fram í talningum áður fyrr, en einhver þúsund samt,” segir Karl.
En eitthvað hlýtur þessi fjöldi hvala að éta.
“Vísindamennirnir á Hafrannsóknastofnunni telja að hrefnan éti um 3,5% af eigin þyngd á dag. Ef við miðum við að meðalþyngdin sé 5 tonn, og reiknum með 20.000 dýrum, þá er lífmassinn um 100.000 tonn. Þá er hvalurinn að éta 3.500 tonn á dag, ef við miðum svo við að hrefnan haldi sig á Flóanum í 150 daga á ári, þá er hún að éta um hálfa milljón tonna á því tímabili. Hún kemur grindhoruð sunnan úr höfum á vorin og nær að tvöfalda þyngd og spiklag yfir sumarið og fram á haust, þegar hún fer suður, langt suður fyrir Kanaríeyjar. Þar étur hún ekkert, lifir bara á forðanum frá Íslandi Þetta er aðallega síli, síld og eitthvað töluvert af öðrum fiski. Það þarf jafnvægi í þetta eins og allt annað, við getum ekki leyft okkur að veiða allt annað en stærsta dýrið í lífkeðjunni. Það gefur auga leið. Hugsanleg skýring á minni loðnuveiði er margföldum á hnúfubak við landið síðastliðin 10 til 15 ár, samkvæmt talningum Hafró,” segir Karl.
Það er ljóst að ætið ræður því hvar hrefnan og aðrir hvalir halda sig. “Veiðarnar valda því ekki að lítið hefur verið af hrefnu á hvalaskoðunarsvæðunum undanfarin ár. Við ráðum því ekki hvar sílið kemur upp. Hrefnan er bara þar sem ætið er. Hún kærir sig líka kannski ekkert um það að láta elta sig á mörgum hvalaskoðunarbátum alla daga, 300 daga á ári, 12 tíma á dag. Það er reyndar mín skoðun að hvalaskoðun og hvalveiðar geti algjörlega farið saman. Menn verða einfaldlega að taka tillit til hvers annars. Svo einkennilegt sem það kann að virðast er um sameiginlega hagsmuni að ræða. Báðir aðilar þurfa á því að halda að hrefnan sé á slóðinni og báðir aðilar þurfa að geta unnið sína vinnu. Þetta þarf ekki að stangast á. Við erum alltaf að veiðunum langt fyrir utan skoðunarsvæðin. Við vitum að skoðunarferðirnar hjá þeim taka þrjá tíma og við vitum hvað þeir komast langt, fram og til baka á þeim tíma. Þeir segja að allur Faxaflóinn sé hvalaskoðunarsvæði. Það er náttúrlega ekki rétt, því þeir eru ekkert að fara 60 mílur út í þriggja tíma skoðunarferðum. Þeir eru að fara lengst um 12 mílur út í þessum ferðum,” segir Karl.
Það er ágætur markaður fyrir hrefnukjötið innan lands og selst allt sem veiðist. Karl segir að ef markaður opnaðist í
Hann bendir einnig á að þeir séu að reyna að velja minni dýrin fyrir innan lands markaðinn. Landinn vilji síður kjöt af stórum dýrum en Japanir vilji stærstu dýrin, sem skili mun meiru af afurðum.
