Útreikningur meðallauna, launa á uppsagnarfresti

HRD 326/2000, kveðinn upp 29. mars 2001.

R var yfirvélstjóri á rækjubát sem Þ gerði út. Var ráðning hans ekki bundin við ákveðinn tíma. Honum var sagt upp störfum þar sem ákveðið hafði verið að hætta rekstri skipsins og tekið fram að uppsagnarfrestur væri þrír mánuðir. Skömmu eftir uppsögnina var skipinu lagt og ekki krafist frekara vinnuframlags af R, en hann fékk greidda kauptryggingu út uppsagnartímannn. Jafnframt fékk hann greiðslu fyrir þrjá róðra sem hann fór á uppsagnartímanum á öðrum bátum Þ. R taldi Þ hafa rift ráðningu hans með ólögmætum hætti með því að leggja bátnum í stað þess að láta R vinna lögboðinn uppsagnarfrest við fiskveiðar. Krafðist R bóta á grundvelli 1. mgr. 25. gr. sjómannalaga. Hæstiréttur hafnaði þeirri kröfu, enda eru hvorki í sjómannalögum né kjarasamningi ákvæði, sem takmarka rétt útgerðarmanna til uppsagnar að þessu leyti. Hins vegar var fallist á kröfu R um greiðslu meðallauna undanfarandi mánaða í stað kauptryggingar. Talið var andstætt almennum reglum vinnuréttar að samningsbundnum kjörum launþega væri breytt á uppsagnarfresti svo sem í raun var gert í þessu tilviki. Þ hefði verið í lófa lagið að haga ráðstöfunum sínum með þeim hætti að starfslok R féllu saman við stöðvun á úthaldi skipsins til veiða. Óeðlilegt væri að R þyrfti að þola skerðingu á launum með þessum hætti vegna ráðstafana, sem Þ greip einhliða til sér til hagsbóta.

Í forsendum Hæstaréttar segir svo um það hvernig reikna beri laun:

„Eins og áður segir miðar áfrýjandi kröfu sína við meðalaflahlut á Snæbjörgu ÓF-4 frá 1. apríl til 30. september 1998. Samkvæmt því séu meðallaun á dag 10.198 krónur og er gerð krafa um þá fjárhæð í 85 daga, eða samtals 866.830 krónur að frádregnum 389.420 krónum, sem hann fékk greitt sem kauptryggingu, og nemur kröfufjárhæðin mismuninum, 477.410 krónum.

Af hálfu stefnda hefur útreikningi áfrýjanda verið mótmælt og bent á að rækjuveiði skipsins hafi hafist 20. júní 1998, en fyrir þann tíma hafi það verið á dragnótaveiðum. Meðallaun áfrýjanda við rækjuveiðarnar hafi að meðaltali numið 8.483 krónum á dag. Auk þess eigi að draga frá allar greiðslur, sem áfrýjandi fékk frá stefnda á uppsagnartímanum, en þær námu samtals 523.958 krónum þegar tekið er tillit til launa, er honum voru greidd vegna þriggja róðra er hann fór á bátum stefnda á tímabilinu.

Rétt þykir að fallast á þau sjónarmið stefnda að miða beri við hlut áfrýjanda á rækjuveiðum frá 20. júní 1998. Útreikningi stefnda á meðallaunum hefur ekki verið mótmælt tölulega. Samkvæmt því átti áfrýjandi að fá í laun á uppsagnartímanum 721.055 krónur. Frá þeirri fjárhæð ber að draga þau laun, er hann fékk á þessu tímabili og er ekki ágreiningur um að þau hafi numið 523.958 krónum."
Dómur Hæstaréttar.

HRD 197/2001, kveðinn upp 29. nóvember 2001.

Þann 29. 11. 2001 féllu fjórir dómar á hendur Bergi-Hugin ehf. vegna þess að Valdimari Sveinssyni VE var lagt og hann síðan seldur. Hæstiréttur féllst á rétt til meðallaun og fjallaði sérstaklega um það hvernig þau skuli fundin, í forsendum Hæstaréttar segir m.a:

"Við beitingu réttarreglna um ákvörðun skaðabóta er að meginreglu litið til liðins tíma við ákvörðun um hvert líklegt fjártjón í framtíðinni hafi orðið við tjónsatvik. Þá er þekkt í öðrum tilvikum að skaðabætur séu staðlaðar með tilteknum hætti. Nokkrir dómar Hæstaréttar hafa fallið þar sem bótareglu 25. gr. sjómannalaga hefur verið beitt við líkar aðstæður og hér eru fyrir hendi, sbr. einkum dóm í dómasafni 1988, bls. 518. Hefur þá jafnan verið litið til launa sjómanna næstu mánuðina fyrir starfslok. Ef breyta ætti frá þeirri framkvæmd til samræmis við kröfu stefnda, hefði það í för með sér verulega óvissu, meðal annars vegna þess að aflaheimildir eru framseljanlegar. Að öllu virtu er ókeift að fallast á málsvörn stefnda um að taka mið af aðstæðum, sem kunna að vera fyrir hendi í einstökum tilvikum, og hafna um leið að framtíðartjón verði ákveðið með hliðsjón af launagreiðslum síðustu mánaða fyrir starfslok. Verða bætur til áfrýjanda því ákveðnar með hliðsjón af launum hans síðustu mánuðina í starfi, svo sem hann krefst, en sömu grundvallarsjónarmið eiga hér við og endranær um hvað reynsla liðins tíma hefði leitt til í stað þess að reyna óháð því að leiða getum að hvernig mál kynnu að hafa þróast.

Fram er komið í málinu að útgerð Valdimars Sveinssonar VE 22 var um nokkurt skeið hagað þannig að hluta ársins var veitt með netum, en með snurvoð annan hluta þess. Þá hafi skipið jafnan verið bundið við bryggju í ágústmánuði og stundum einnig í júlí auk hefðbundinna veiðihléa um jól og páska. Hafa tekjur skipverja samkvæmt því augljóslega ekki fallið jafnt til yfir árið. Þótt fallist sé á sjónarmið áfrýjanda um viðmiðun við meðallaun í starfi fyrir uppsögn er þess að gæta að tilefni hefði verið til að miða við lengra tímabil en þrjá síðustu mánuðina fyrir starfslok. Stefndi hefur hins vegar ekki lagt fram nein gögn til að sýna fram á að meðaltal launa yfir lengra tímabil hefði leitt til annarrar niðurstöðu en þrír síðustu mánuðirnir fyrir starfslok. Stóð honum þó næst að gera það fyrst áfrýjandi lét sitja við að leggja fram launaseðla þriggja mánaða...."

"...Með því að ekki er sundurliðað á launaseðli hver launin urðu fyrir síðustu viku marsmánaðar og stefndi hefur ekki bætt úr því, verða þau dregin frá kröfu áfrýjanda samkvæmt skýringum hans sjálfs um meðaltalslaun á dag frá 11. janúar 2000 til marsloka á sama ári."
Dómur Hæstaréttar.


HRD 342/2002, kveðinn upp 19. desember 2002.

Úr niðurlagi forsendna Hæstaréttar:

"Verður því ekki fallist á með aðaláfrýjanda að gagnáfrýjandi hafi aðeins átt rétt á kauptryggingu samkvæmt þessum ákvæðum á því 15 daga tímabili, sem áður er getið. Af þessum sökum og í ljósi dómaframkvæmdar, sbr. einkum dóm Hæstaréttar 29. mars 2001 í máli nr. 326/2000, verður gagnáfrýjandi að teljast eiga rétt til greiðslu svonefndra meðallauna á þessu tímabili, en fallist er á með héraðsdómi að krafan sé ekki niður fallin fyrir tómlæti. Fyrir Hæstarétti er ekki ágreiningur um þann útreikning héraðsdómara að fjárhæð þessara launa á dag hafi átt að nema 23.341 krónu þegar tillit hefur verið tekið til kauptryggingar, sem gagnáfrýjandi fékk greidda í uppsagnarfresti. Verður aðaláfrýjandi samkvæmt þessu dæmdur til að greiða gagnáfrýjanda samtals 350.115 krónur með dráttarvöxtum, eins og í dómsorði greinir."

Úr forsendum héraðsdómara um útreikning á "meðallaunum":

"Í dómi Hæstaréttar í máli nr. 326/2000 var því slegið föstu að skipverji ætti ekki rétt til launa samkvæmt bótareglu 25. gr. sjómannalaga en tekin til greina krafa um aflahlut.  Krafa stefnanda í því máli byggðist á útreiknuðum meðallaunum hans á dag meðan á ráðningartíma stóð en ekki eingöngu meðan skipið var að veiðum.  Í dómi Hæstaréttar í máli nr. 214/2001 var fallist á að skipverji ætti rétt á aflahlut í uppsagnarfresti sínum og verður ekki annað ráðið en rétturinn telji rétt að miða meðallaun við lengri tíma en þrjá mánuði eins og stefnandi gerði kröfu um en stefndi lagði hins vegar ekki fram gögn sem unnt var að byggja útreikninga á.  Þar sem bótaregla 25. gr. sjómannalaga á ekki við í þessu máli þykir rétt að miða laun stefnanda við meðallaun hans sjálfs þann tíma sem hann var í starfi hjá stefnda en í málinu liggja frammi launaseðlar hans yfir það tímabil.  Áður er sú niðurstaða fengin að stefnandi átti ekki rétt á 1,6 hlut þó sá hlutur hafi verið greiddur fyrir fyrstu veiðiferð hans.  Samkvæmt launaseðlunum fékk stefnandi greiddar 3.279.234 krónur þann tíma sem hann var ráðinn hjá stefnda.  Þá liggur fyrir að honum bar að fá greiddar 25.000 krónur á mánuði auk hlutar svo sem áður er rakið, samtals 83.545 krónur.  Í heildarlaunum stefnanda eru 87.396 krónur sem greiddar voru sem kauptrygging á uppsagnarfresti.  Þá fékk stefnandi ofgreitt vegna 1.6 hlutar í stað 1,5 í fyrstu veiðiferðinni 54.381 krónu en ekki 27.629 eins og greinir í stefnu.  (Heildarlaun stefnanda reiknast því svo 3.279.234 + 83.545- 87.396 -54.381= 3.221.002 krónur)  Stefnandi var ráðinn hjá stefnda frá 23. september 1999 til 7. febrúar 2000 samtals 138 daga.  Daglaun hans voru því 23.341 króna."
Dómur Hæstaréttar.


HRD 165/2001, kveðinn upp 4. október 2001.

Um rétt til launa í uppsagnarfresti segir svo í dómi Hæstaréttar, en hann taldi að rétturinn takmarkaðist við kauptryggingu en ekki meðallaun svo sem krafist var:

„Þegar áfrýjandi sagði upp skiprúmssamningi sínum var óvíst hvenær sumarsíldveiði hæfist. Sjálfur taldi hann ekki að hún hefði hafist fyrr en eftir lok þess sex vikna uppsagnarfrests, sem áður er getið. Eins og málið liggur fyrir verður að leggja til grundvallar að áfrýjandi hefði ekki getað vænst þess að skipinu yrði haldið til veiða á þeim tíma, sem hann átti rétt á kaupi eftir slit skiprúmssamningsins."
Dómur Hæstaréttar.


Dómur er varðar laun í uppsagnarfresti þegar um skiptikerfi er að ræða


HRD 210/2004, kveðinn upp 28.10.2004.

G var stýrimaður um borð í togara í eigu og útgerð P. Gilti um hann svokallað skiptimannakerfi, sem fólst í því að G fór aðra hverja veiðiferð, en var aðra hverja veiðiferð í landi og fékk aðeins greitt fyrir þær veiðiferðir sem hann fór. Var G sagt upp með þriggja mánaða uppsagnarfresti. Greindi aðila á um hvort G ætti rétt á launum vegna tveggja veiðiferða á uppsagnarfrestinum, er hann átti að vera í launalausu leyfi. Talið var, að við uppsögn P á ráðningarsamningi G og framkvæmd hennar, sem meta yrði sem vikningu hans úr skiprúmi, hafi fallið úr gildi það samkomulag, sem gilt hafði um tilhögun starfa hans. Bæri því samkvæmt 1. mgr. 25. gr. sjómannalaga, sbr. 2. mgr. 9. gr. sömu laga, að greiða G full laun í þrjá mánuði frá uppsagnardegi.
Dómur Hæstaréttar.