Réttarstaða sjómanna við kaup og sölu

HRD 943/1988           

Skipstjóra sagt upp starfi vegna sölu á skipi, deilt um laun í uppsagnarfresti. Var það niðurstaða Hæstaréttar að skipstjórinn ætti rétt til 3ja mánaða uppsagnarfresti þar sem ákvæði 2. og. 3. mgr. 22. gr. um 6 vikna uppsagnarfrest við sölu ætti aðeins við þegar skipverji kýs að segja starfi sínu lausu vegna sölu á skipi, en ekki ef útgerð segði skipverja upp.

HRD 925/1991           

Ágreiningur um laun í uppsagnafresti vegna sölu á skipi, en á því var byggt að með sölu á skipi hafi skipsrúmssamningur verið rofinn einhliða af hálfu útgerðar og að við það hafi stefnanda eignast einhliða rétt til fullra launa í uppsagnarfresti skv. 25. gr. sjómannalaga. Byggði skipverjinn á því þrátt fyrir að hann hafi þegið starf hjá kaupanda skipsins breytti það ekki rétti hans til bóta skv. 25. gr. sjómannalaga úr hendi seljanda.

Kröfum hafnað bæðu í héraði og Hæstarétti. Í héraðsdómi segir m.a. um skýringu á ákvæðum sjómannalaga:

"Þá kemur til athugunar ágreiningur málsaðila um skýringu á sjómannalögunum nr. 35/1985. Dómurinn álítur, að skýra verði ákvæði laganna um uppsagnarfrest og rétt til launa á þann veg, að þeim sé ætlað að tryggja launþegum (yfirmanni á skipi) þriggja mánaða uppsagnarfrest eða laun í þrjá mánuði, ef honum er sagt upp starfi fyrirvaralaust. Lögunum er ætlað að tryggja launþega gegn því að verða fyrir tjóni, t.d. af völdum þess, að skip sekkur, útgerðin verður gjaldþrota eða skipið er selt o.s.frv. Lögunum er hins vegar alls ekki ætlað að tryggja launþega laun bæði hjá seljanda skips og kaupanda þess á fyrstu þremur mánuðum eftir afhendingu þess. Gildir þar einu, þótt yfirmaðurinn hafi aðeins samþykkt að starfa tímabundið hjá hinum nýja eiganda, sem þó er ekki sannað í þessu máli."

HRD 1753/1991

Ágreiningur um laun í uppsagnafresti vegna sölu á skipi. Skipverja var boðið að halda stöðu sinni er skip var selt en hann vildi hvorki þiggja það né nýta sér rétt til uppsagnar skv. 2. mgr. 22. gr. Með þessu vildi hann þvinga útgerðarmanninn til að segja sér upp með 3ja mánaða uppsagnarfresti. Talið að framkoma hans jafngilti því að hann segði upp starfi sínu vegna skipti á útgerðarmanni með 6 vikna uppsagnarfrest skv. 22. gr. sjómannalaga.

HRD 190/2001, kveðinn upp 18. desember 2001.

Fallist var á, að taka skips af skipaskrá fæli í sér missi réttar til að sigla undir íslenskum fána í skilningi 22. gr. sjómannalaga nr. 35/1985, sbr. og 5. gr. siglingalaga nr. 34/1985. Fyrrnefnda ákvæðið felur þó ekki í sér sjálfkrafa riftun af hálfu útgerðarmanns heldur veitir það skipverja rétt á að krefjast lausnar úr skiprúmi nema um annað hafi sérstaklega verið samið. Um greiðslu á kaupi, ferðakostnaði og fæðispeningum fer þá sem segir í 25. gr. sjómannalaga. H lýsti yfir riftun á fyrri skiprúmssamningi sínum við Ú hf. nánast um leið og þeir gerðu með sér nýjan ráðningarsamning um áframhaldandi störf H í þágu Ú hf. sem vinnuveitanda. Þar sem S hafði misst rétt til að sigla undir íslenskum fána var H heimil riftun og mátti hann þá vænta þess að halda óskertum ráðningarkjörum í þrjá mánuði í samræmi við 25. gr. sjómannalaga. Á þetta gat þó ekki reynt, þar sem H hafði tekið boði Ú hf. um að starfa áfram á S og ekki var sýnt fram á að hann hefði eftir það notið lakari kjara en áður. Var þannig ekki fallist á, að H ætti samtímis rétt til bóta vegna slita fyrri ráðningarsamnings og fullra launa samkvæmt nýjum samningi við sama vinnuveitanda um skiprúm í sama skipi eða í raun tvöfaldra launa. Ú hf. var því sýknað af kröfu H um bætur.
Dómur Hæstaréttar.

HRD 165/2001, kveðinn upp 4. október 2001.

S starfaði sem fyrsti vélstjóri á fiskiskipi í eigu J ehf. Eftir að skipið kom til hafnar vann S um borð eftir því sem þurfti, en skipið var skömmu síðar selt S hf. Í máli sem S höfðaði á hendur J ehf. krafðist hann sex vikna kaups frá þeim degi er skipið var afhent S hf., sbr. 2. og 3. mgr. 22. gr. sjómannalaga nr. 35/1985. Hæstiréttur féllst á að S ætti rétt á kaupi í sex vikur á framangreindum grundvelli, en taldi að miða bæri upphaf umræddra sex vikna við tilkynningu S til J ehf. um að hann óskaði ekki eftir áframhaldandi ráðningu á skipið eftir eigendaskiptin. Var J ehf. gert að greiða það sem eftir stóð af launum S á því tímabili.
Dómur Hæstaréttar.

HRD 126/2004, kveðinn upp 30. september 2004.

Yfirvélstjóranum E var sagt upp störfum með þriggja mánaða uppsagnarfresti, en til stóð að hætta útgerð skips þess sem hann var ráðinn á. Er uppsagnarfrestinum lauk var E endurráðinn til þess að sjá um skipið, sem lá bundið við bryggju. Var skipið selt skömmu síðar. Taldi E sig eiga rétt á þriggja mánaða uppsagnarfresti frá afhendingu þess miðað við laun yfirvélstjóra. Eigandi skipsins, M ehf., taldi sig hins vegar hafa gert tímabundinn ráðningarsamning við E og samið við hann um þau laun sem hann hafði þegið fyrir að annast skipið. Hæstiréttur taldi að E hafi eingöngu verið ráðinn til eftirlitsstarfa með skipinu meðan það lá bundið við bryggju. Hafi E ekki mátt vænta þess að skipinu yrði haldið til veiða af M ehf. Á hinn bóginn væri ósannað að um tímabundinn ráðningarsamning hafi verið að ræða, sem hafi eingöngu átt að standa fram að sölu skipsins. Ætti E rétt á launum í þrjá mánuði frá afhendingu þess miðað við þær mánaðarlega launagreiðslur, sem hann fékk á ráðningartímanum.
Dómur Hæstaréttar.

HRD 320/2004, kveðinn upp 27. janúar 2005.

Þ, sem starfaði sem vélstjóri á fiskiskipinu B, sem S hf. átti og gerði út, var sagt upp störfum með þriggja mánaða uppsagnarfresti 31. október 2002, en skipið hafði verið selt úr landi í september sama árs. Eftir að skipinu var siglt utan 18. september fór Þ í frí, en tók í fyrri hluta október við starfi vélstjóra í afleysingum á öðru skipi S hf. þar sem hann starfaði til áramóta. Ekki var farið fram á vinnuframlag Þ frá áramótum til loka uppsagnarfrests 31. janúar 2003. Þ taldi laun sín frá því að síðustu veiðiferð B lauk til loka uppsagnarfrests eiga að miða við meðallaun hans á skipinu á tímabilinu frá 1. janúar 2002 til síðustu veiðiferðar þess. Talið var að 22. gr. sjómannalaga ætti ekki við um lögskipti aðila þar sem Þ hafi ekki nýtt rétt sinn til að rifta samningi aðila þegar B var selt úr landi. Væri ósönnuð sú staðhæfing að Þ hafi verið lofað skiprúmi á því skipi sem kom í stað B. Fyrir störf sem vélstjóri í afleysingum á skipi S hf. hafi Þ tekið hlut af afla viðkomandi skips, en fyrir janúarmánuð 2003 hafi hann fengið greitt með sama hætti og hefði hann átt rétt á aflahlut sem vélstjóri á skipinu sem kom í stað B. Var fallist á að framangreint launauppgjör væri í samræmi við ráðningarsamning og kjarasamning, sem Þ tók laun eftir. Hafi S hf. því gert upp við Þ með fullnægjandi hætti.
Dómur Hæstaréttar.

HRD 286/2004, kveðinn upp 3. febrúar 2005.

L var vélstjóri á skipi sem var við veiðar í Brasilíu. Skipið var selt nauðungarsölu og var O hf. hæstbjóðandi. Þar sem félagið varð ekki við áskorun L um greiðslu vangreiddra launa rifti sá síðarnefndi ráðningunni og höfðaði mál til heimtu þeirra auk launa á þriggja mánaða uppsagnarfresti og um endurgreiðslu útlagðs kostnaðar vegna heimfarar frá Brasilíu. Ekki var gerður skriflegur ráðningarsamningur við L, svo sem boðið er í 1. mgr. 6. gr. sjómannalaga nr. 35/1985. Var talið að O hf. hefði ekki fært sönnur á að L hefði verið ráðinn tímabundið til starfa á skipinu. Var því fallist að á ráðning L hefði verið ótímabundin og að ráðningarsamningur hans hefði verið í gildi er O hf. eignaðist skipið með samþykki tilboðs hans við nauðungarsölu þess. Hefði nauðungarsalan ekki sjálfkrafa leitt til slita á ráðningarsamningi L til starfa á skipinu og réttindi og skyldur útgerðarmanns gagnvart L hefðu færst til O hf. þegar tilboðið við nauðungarsöluna var samþykkt enda hefði L ekki neytt heimildar sinnar samkvæmt 2. mgr. 22. gr. sjómannalaga til að segja starfi sínu lausu. Var því fallist að mestu á kröfur L.
Dómur Hæstaréttar.

HRD 202/2004, kveðinn upp 25. nóvember 2004.

G hóf störf sem vélstjóri á skipi Hf. E á árinu 1999. Gegndi hann því starfi uns skipið var selt til Frakklands. Var það afhent nýjum eigendum í Danmörku 25. september 2002 og fór áfrýjandi þangað með skipinu. Með bréfi 30. september sama árs var G sagt upp starfi sínu hjá Hf. E. Í máli sem G höfðaði á hendur Hf. E vegna þessa var deilt um hvort hann hafi verið ráðinn í skiprúm á umræddu skipi félagsins, en ekki ótilgreind skip þess svo og um fjárhæð launa á uppsagnarfresti. Talið var að sá, sem héldi því fram að ráðning sjómanns hafi verið miðuð við störf á ótgreindum skipum útgerðar, hefði sönnunarbyrði fyrir því. Hafi E hf. ekki tekist sú sönnun. Hafi ráðningu G því verið rift með sölu skipsins og afhendingu þess til erlends kaupanda, enda hafi Hf. E ekki sýnt fram á að G ætti kost á áframhaldandi starfi. Samkvæmt því eigi G rétt til bóta samkvæmt 25. gr. sjómannalaga, sem miðist við kaup fyrir fulla vinnu á öllum uppsagnarfrestinum, óháð því hvort vinnufyrirkomulag um borð hafi verið með öðrum hætti.
Dómur Hæstaréttar.