Gífurlegt afrán hvala

Hér sést dæmi um innihald úr hrefnumaga. Talið er að hrefnan ein éti árlega um eina milljón tonna af fiski. Á myndinni hér fyrir neðan hefur hrefnumaga verið sprett upp og sér í innihaldið.

Sjálfbærar hvalveiðar gætu flýtt fyrir vexti þorskstofnsins

Afrán hvala umhverfis Ísland er gífurlegt. Hér eru um 12 tegundir sem halda sig reglulega við landið. Talið er að hvalir éti árlega um 6 milljónir tonna af fæðu við landið. Það er um fjórfalt það magn sem íslenski fiskveiðiflotinn ber að landi. Tæpur helmingur þessa er sviflæg krabbadýr, um ein milljón tonn smokkfiskur og um tvær milljónir tonna af fiski.

Þetta er mat sérfræðinga Hafrannsóknastofnunarinnar, en samkvæmt fjölstofnalíkani hennar getur áframhaldandi vöxtur hvalastofna haft veruleg áhrif á langtíma afrakstur þorskstofnsins. Þannig gæti afraksturinn orðið um 20% minni en ella ef hvalastofnar nytu algerrar friðunar í stað þess að þeir verði nýttir á sjálfbæran hátt og haldið í 70% af hámarksstærð.

Samkvæmt síðustu mælingum á stærð helstu hvalastofna, sem fram fóru sumarið 2001 var íslenski hrefnustofninn (Mið Norður Atlantshafsstofn) um 67.000 dýr og langreyðarstofninn um 24.000 dýr. Báðir þessir stofnar eru taldir nálægt sögulegu hámarki, en talningar árið 2007 misfórust að nokkru leyti og er því stuðst við mælingarnar frá árinu2001. Þá er talið að um 14.000 hnúfubakar séu við landið og hefur þeim fjölgað mjög hratt undanfarin ár. Loks er sandreyðarstofninn talinn að lágmarki um 10.500 dýr og steypireyður um 2.000. 

Hrefnan er frekust til fjörsins, en hún étur ein um tvær milljónir tonna og er um helmingur þess fiskur. Talið er að hvalir éti um eina milljón tonna af loðnu árlega, en sandsíli er líka mjög stór hluti af fæðu þeirra. Þessar fisktegundir eru jafnframt mjög mikilvægar fyrir þorskinn og er hann í harðri samkeppni við hvalina um þesa fæðu. Þá meta sérfræðingarnir að þorskát hrefnu geti numið um 3% af fæðu hennar, eða um 60.000 tonnum. Það er jafnmikið og þorskvótinn var skertur um fiskveiðiárið 2007/2008.

Ofangreindar rannsókir sem gerðar voru fyrir um áratug byggðust á fremur takmörkuðum upplýsingum sem þá lágu fyrir um fæðusamsetningu hrefnu. Fyrstu niðurstöður nýlegra hrefnurannsókna benda til að hlutfall þorsks og annarra bolfiska sé mun hærra en þar var gert ráð fyrir, en það fer nokkuð eftir útbreiðslu hrefnunnar við landið, sem er mismikil eftir fæðuframboði.

Það er því ljóst að það skiptir íslenskan sjávarútveg gríðar miklu að hér við land verði stundaðar sjálfbærar hvalveiðar. Ein forsenda þess er að markaðir fyrir hvalkjöt í Japan opnist á ný, en engar lagalegar hrindranir eru í vegi fyrir því. Útfutningverðmæti hvalaafurða var á sínum tíma um 2% af útflutningsverðmæti sjávarafurða. Það gæti verið nálægt tveimur milljörðum króna nú. Það er hins vegar ljóst að efnahagsleg áhrif yrðu enn þá meiri með styrkingu þorskstofnins, sem nú er talinn í sögulegu lágmarki. Myndu hvalveiðar leiða til þess að árleg veiði gæti á ný farið yfir 200.000 tonn, eru verðmætin margfalt meiri, eða tugir milljarða.

Víða um heim hefur verið gripið til þess ráðs að grisja ýmsa dýrastofna, þegar talið er að þeim hafi fjölgað um of. Nýlega var gripið til þess ráð að fækka vísundum í Yellowstone þjóðgarðinum í Bandaríkjunum, þar sem dýrin voru farin að fjölga sér mikið og fara út úr garðinum í fæðuleit. Vísundar eru að engu síður taldir í útrýmingarhættu og á sínum tíma var þeim nánast útrýmt.

Ástralir hafa oft gripið til þess ráðs að fækka kengúrum og  nýlega beittu þeir sömu ráðum til að halda villihestum í skefjum. Ekki er ljóst hvort afurðir af þessum dýrum hafi verið nýttar til manneldis.

Fæða hrefnu, breytileiki í tíma og rúmi. Fyrirlestur  Gísli A. Víkingssonar, Anton Galan, Droplaugar Ólafsdóttur og Sverris D. Halldórssonar á Hafráðstefnu 20. og 21. febrúar 2009. Sækja.

Fæðuvistfræði hvala, erindi flutt á aðalfundi LÍÚ 2007

www.liu.is/files/{de814d65-5270-4eaf-a605-348e6c078d27}_liu-%20gisli.ppt

Vísundum fækkað í Yellowstone Park

www.nrdc.org/land/parks/pbuffalo.asp

Kengúruveiðar í Ástralíu

www.dfat.gov.au/facts/kangaroos.html

www.prijatelji-zivotinja.hr/index.en.php?id=921

Ástralir fækka villihestum

www.ruv.is/heim/frettir/frett/prenta/store64/item176795/