Hagur fiskveiða og fiskvinnslu 2000 og 2001

Fyrsta frétt um afkomu í sjávarútvegi á árinu 2000 var gefin út 5. október s.l frétt nr. 10/2001. Við gerð þeirra áætlana sem þar voru birtar var byggt á upplýsingum úr rekstrarreikningum þeirra fyrirtækja sem þá lágu fyrir hjá stofnuninni. Önnur frétt, nr. 13/2001, um afkomu í sjávarútvegi var birt 1. nóvember s.l. Þá höfðu fleiri reikningar borist frá sjávarútvegsfyrirtækjum sem gáfu möguleika á betri áætlunum um afkomu í einstökum greinum fiskveiða og fiskvinnslu á árinu 2000. Auk þess var áætluð afkoma helstu greina sjávarútvegs miðað við aðstæður í september 2001. Í þeirri frétt sem hér birtist er byggt á enn stærra úrtaki en áður auk þess sem leiðréttar eru villur sem slæddust inn í frétt nr. 13/2001. Yfirlitin sýna afkoma helstu greina veiða og vinnslu sjávarafurða: bátar í nokkrum stærðarflokkum, loðnuskip, ísfisktogarar, frystitogarar, botnfiskfrysting, botnfisksöltun, mjölvinnsla, síldarsöltun, rækjuvinnsla, hörpudiskvinnsla og ísfiskvinnsla. Við gerð þessara yfirlita var mest byggt á reikningum sem fyrirtæki í sjávarútvegi hafa sent stofnuninni og kann hún þeim bestu þakkir fyrir.

Hér á eftir verða notaðir nokkrir mælikvarðar á afkomu. Í fyrsta lagi verg hlutdeild fjármagns, þ.e. rekstrarafgangur sem ætlað er að mæta afskriftum og vöxtum af lánsfé auk ávöxtunar eigin fjár og tekju- og eignarsköttum. Í öðru lagi hreinn hagnaður af reglulegri starfsemi. Tvenns konar útreikningur er á hreinum hagnaði af reglulegri starfsemi:

• Hreinn hagnaður reiknaður út á hefðbundinn hátt með því að draga bókfærðar afskriftir, verðbreytingarfærslu og vaxtakostnað frá vergri hlutdeild fjármagns.
• Hreinn hagnaður reiknaður út með því að draga endurmetna fjármagnsliði, þ.e. svonefnda árgreiðslu, og reiknaða vexti af afurðalánum frá vergri hlutdeild fjármagns. Er þá reiknað með 6% ávöxtun stofnfjár í stað afskrifta og vaxta af stofnfé, en vextir af veltufé, sem bundið er í birgðum, eru metnir jafnir nafnvöxtum af afurðalánum fiskvinnslunnar. Við uppgjör með árgreiðsluaðferðinni eru reiknaðir 6% raunvextir á allt það fjármagn sem bundið er í rekstri fyrirtækjanna, einnig eigið fé fyrirtækjanna. Á árum þegar stöðugleiki ríkir sýnir árgreiðsluaðferðin og hefðbundið bókhaldsuppgjör svipaða afkomu. Til frekari skýringa á þessum aðferðum er vísað til útgáfu Þjóðhagsstofnunar Sjávarútvegur 1988-1989.

Helstu niðurstöður varðandi afkomu sjávarútvegsfyrirtækja eru þessar:

• Verg hlutdeild sjávarútvegs í heild hækkaði á milli áranna 1999 og 2000. Verg hlutdeild í fiskveiðum hækkaði úr 18,6% árið 1999 í 20% árið 2000 en í fiskvinnslu hækkaði hún úr 6,5% árið 1999 í 7,5% árið 2000. 

• Mikill munur er á afkomu sjávarútvegsins eftir því hvort miðað er við árgreiðsluregluna eða gjaldfærðar afskriftir og fjármagnskostnað. Ef miðað er við árgreiðsluregluna batnar afkoman lítilsháttar á milli áranna 1999 og 2000, en ef miðað er við gjaldfærðar afskriftir og fjármagnskostnað versnar afkoman mikið. Munar hér mestu um gengistap vegna erlendra lána fyrirtækjanna en verð á erlendum gjaldeyri hækkaði um 9% á árinu 2000 ef miðað er við útflutningsvog. Það hefur einnig áhrif á þennan mismun í afkomunni að vátryggingarverðmæti fiskiskipa lækkar nokkuð á milli áranna 1999 og 2000 en við það er miðað þegar árgreiðsla útgerðarinnar er áætluð.

  · Afkoma botnfiskveiða og –vinnslu batnar nokkuð á milli áranna 1999 og 2000 ef miðað er við árgreiðsluregluna. Afkoma botnfiskveiða batnaði lítilsháttar ef miðað er við árgreiðsluregluna en versnaði mikið ef miðað er við gjaldfærðar afskriftir og fjármagnskostnað. Afkoma botnfiskvinnslunnar batnar nokkuð ef miðað er við árgreiðsluregluna en versnar lítilsháttar ef miðað er við gjaldfærðar afskriftir og fjármagnskostnað.

• Afkoma rækjuvinnslunnar var slæm á árinu 2000 enda afli tiltölulega lítill og verð lágt. Afkoma í hörpudiskvinnslu var hins vegar góð.

•  Mikið tap var á rekstri mjölvinnslu og loðnuskipa á árinu 2000, annað árið í röð. Afli var mikill en verð tiltölulega lágt.

•  Mikil umskipti urðu í rekstri sjávarútvegsfyrirtækja á árinu 2001 aðallega vegna gengislækkunar íslensku krónunnar. Einnig varð mikil hækkun á verði á mjöli og lýsi en verð á sjófrystum afurðum lækkaði í erlendri mynt. Verg hlutdeild fyrirtækjanna hækkaði mikið og einnig afkoman þegar miðað er við árgreiðsluregluna. Hefðbundin reikningsskil sýna aftur á móti lélega afkomu vegna mikils gengistaps.

Eftirfarandi tafla sýnir hreinan hagnað samkvæmt árgreiðslureglunni sem hlutfall af tekjum fyrir árin 1998-2000 og miðað við skilyrðin í september 2001.

1) Hér eru taldar með botnfiskveiðar og -vinnsla, rækjuveiðar og -vinnsla og loðnuveiðar og bræðsla. Þessar greinar ná til tæplega 90% af allri sjávarafurðaframleiðslu.

Hér fyrir neðan eru frekari upplýsingar sem unnar hafa verið úr ársreikningum fyrirtækjanna.

• Í töflu 1 er sýnt heildaryfirlit yfir rekstur útgerða á árinu 2000. Við gerð þessa yfirlits hefur úrtakið í viðkomandi útgerðarflokki verið stækkað upp þannig að tekjurnar af sölu afla stemmi við heildartekjur af sölu afla í viðkomandi útgerðarflokki eins og þær eru áætlaðar af Hagstofu Íslands og Fiskistofu. Tekjur þeirra útgerðadeilda sem eru með í úrtakinu eru 11% af tekjum báta undir 10 brl., 44% af tekjum báta 10-200, brl., 48% af tekjum báta yfir 200 brl., 75% af tekjum loðnubáta, 75% af tekjum ísfisktogara og 88% af tekjum frystitogara.
• Í töflu 2 er sýnt heildaryfirlit yfir rekstur fiskvinnslu á árinu 2000. Við gerð þessa yfirlits hefur úrtakið í viðkomandi vinnsludeild verið stækkað upp þannig að útflutningstekjur stemmi við heildartekjur af útflutningi af viðkomandi vörutegundum eins og þær eru gefnar upp af Hagstofu Íslands. Útflutningsframleiðsla þeirra vinnsludeilda sem eru með í úrtakinu var 75% af útflutningi landfrysts botnfisks, 46% af útflutningi botnfisksöltunar, 98% af útflutningi mjölvinnslu, 78% af útflutningi síldarsöltunar, 58% af útflutningi rækjuvinnslu, 60% af útflutningi hörpudiskvinnslu og 63% af útflutningi ferskra afurða. Ekki reyndist nægileg sundurliðun á upplýsingum um rekstur fyrirtækjanna á árinu 2000 til að búa til sérstakt yfirlit yfir rekstur herslu og er rekstur þessarar greinar áætlaður með rekstri botnfisksöltunar.
• Í töflu 3 er sýnd dreifing vergrar hlutdeildar fjármagns í hlutfalli af tekjum hjá þeim deildum fyrirtækjanna sem frystu botnfisk á árinu 2000. Í töflu 4 er sýnt sama hlutfall hjá þeim deildum fyrirtækjanna sem söltuðu botnfisks á árinu 2000.
• Í töflum 5 er sýnd dreifing hreins hagnaðar af reglulegri starfsemi í hlutfalli af tekjum hjá öllum fyrirtækjum í úrtaki Þjóðhagsstofnunar árið 2000. Með hreinum hagnaði er hér átt við hreinan hagnað eins og hann er skilgreindur í rekstrarreikningum fyrirtækjanna, þ.e. með því að gjaldfæra afskriftir og fjármagnskostnað fyrirtækjanna. Hagnaður fyrirtækisins er hagnaður af allri starfseminni hvort sem um er að ræða botnfiskveiðar og -vinnslu, loðnuveiðar, rækjuvinnslu eða einhverja aðra starfsemi á sviði sjávarútvegs.
• Tafla 6 sýnir yfirlit yfir afkomu helstu greina sjávarútvegs árin 1992-2001, þar sem fjármagnskostnaður er áætlaður með árgreiðslureglu. Upplýsingar í þessari töflu eru sambærilegar við upplýsingar í töflunni hér fyrir framan sem sýnir hreinan hagnað sem hlutfall af tekjum.

Tafla 1. Rekstraryfirlit fiskveiða 2000
Milljónir króna

Tafla 2 Rekstraryfirlit fiskvinnslu árið 2000
Milljónir króna

Tafla 3. Dreifing vergrar hlutdeildar í frystingu árið 2000

Tafla 4. Dreifing vergrar hlutdeildar í frystingu árið 2000

Tafla 5. Dreifing afkomu 185 fyrirtækja í úrtaki Þjóðhagsstofnunar 2000

Tafla 6. Afkoma sjávarútvegs miðað við árgreiðslureglu og 6% ávöxtun í hlutfalli af tekjum (%)