Staðleysur og staðreyndir um íslenska kvótakerfið
Staðleysur og staðreyndir um íslenska
kvótakerfið
Sjávarútvegur er ekki einkamál sjómanna eða útgerðarmanna eða
nokkurra annarra, segja hagfræðingarnir Axel Hall, Ásgeir Jónsson,
Sveinn Agnarsson og Tryggvi Þór Herbertsson, heldur er hann
meginstoð íslensks efnahagslífs og afkoma hans skiptir sköpum fyrir
lífskjör almennings, hvar sem er á landinu.
Síðustu vikur hefur umræðan um fiskveiðistjórnun hérlendis verið á
miklu flugi vegna deilna um veiðar smábáta og nýjustu skýrslu
Hafrannsóknarstofnunar um ástand nytjastofnanna. Í þessari orrahríð
hafa mörg stór orð fallið og ýmsum staðhæfingum verið varpað fram.
Þetta er ekki aðeins eðlilegt, heldur nauðsynlegt því opin og
fjörleg umræða er ómissandi í lýðræðisþjóðfélagi. Hins vegar hefur
málefnagrundvöllurinn ekki verið jafn sterkur. Hér ber að hafa í
huga að sjávarútvegur er höfuðatvinnugrein landsmanna og því
miklir, en oft ólíkir, hagsmunir í húfi. Þessi togstreita hefur
sett sitt mark á fréttatíma fjölmiðla, sem virðist oft og tíðum
vera meira í ætt við manntafl á milli einstakra hagsmunahópa fremur
en óvilhöll og yfirgripsmikil umfjöllun sem veltir upp öllum hliðum
málsins. Ennfremur er því líkast að einstakir fjölmiðlar haldi
sumum skoðunum meira til haga en öðrum og varpi misvísandi mynd til
landsmanna. Dæmi um þetta er þegar sóknarmarkskerfi í Færeyjum var
dásamað marga fréttatíma í röð, án þess að fjalla um fiskveiðasögu
eyjanna í heild sinni.
Því fer fjarri að núverandi fiskveiðastjórnunarkerfi sé hafið yfir
gagnrýni né heldur að það sé meitlað í stein. Framfarir í
fiskvísindum eða breytingar á pólitískum áherslum munu án efa verða
til þess, að fiskveiðistjórnun við landið mun breytast á næstu
árum. En breytingarnar verða að vera á réttum forsendum. Margt af
þeirri gagnrýni sem nú er varpað fram er ekki réttmæt og umræðan um
meinta galla kvótakerfisins virðist að miklu leyti snúast um
staðleysur, sem virðast víða teknar sem viðurkenndar staðreyndir. Í
þessu tilefni hafa undirritaðir tekið saman tíu staðleysur sem oft
er varpað fram sem algildum sannleik í opinberri umræðu um
núverandi fiskveiðistjórnunarkerfi. Jafnframt er gerð tilraun til
að hrekja þær með reynslurökum.
1. Sjávarútvegur í Færeyjum gengur vel vegna þess hve
fiskveiðikerfið þar er gott
Færeyingar byggðu fiskveiðar sínar að mestu á sókn á fjarlæg mið
allt fram til loka áttunda áratugarins. Eftir að Íslendingar færðu
út landhelgi sína í 200 mílur um miðjan áttunda áratuginn, fylgdu
aðrar þjóðir við norðanvert Atlantshaf fljótlega í kjölfarið. Árið
1977 var svo komið að færeyski flotinn hafði að mestu flust á
heimamið. Á áttunda og níunda áratugnum voru fjárfestingar í
sjávarútvegi gífurlegar í Færeyjum og nam heildarfjárfesting allt
að 40-50% af landsframleiðslu eyjanna, mest í búnaði til veiða og
vinnslu. Aukin afkastageta fiskiskipaflotans auk Hráefnasjóðsins
svokallaða (sem tryggði lágmarksfiskverð til útgerðanna) leiddi til
þess að fiskistofnarnir við eyjarnar voru ofnýttir nær allan níunda
áratuginn og var oft veitt allt að tvisvar sinnum meira en
fiskifræðingar lögðu til. Ofveiðin leiddi til þess að í byrjun
tíunda áratugarins hrundu fiskistofnarnir við Færeyjar og við tók
ein dýpsta efnahagskreppa sem vestrænt ríki hefur orðið fyrir á
friðartímum. Bankakerfið hrundi, landsframleiðslan féll um
þriðjung, fjórði hver maður var án atvinnu og einn af hverjum tíu
flutti úr landi. Þessi atburðarás lýsir því vel hvað gerist, ef
fiskveiðar eru ekki takmarkaðar í þjóðfélagi sem byggir svo mjög á
einni auðlind. Svo lengi sem veiðarnir eru arðsamar munu nýir
aðilar þyrpast inn og þeir sem fyrir eru fjárfesta í skipum og
búnaði þar til fiskistofnarnir hafa verið ofveiddir.
Færeyingar tóku upp kvótakerfi að kröfu Dana árið 1992, en því var
varpað fyrir róða eftir aðeins eitt ár og sóknarmarkskerfi
innleitt, sem hefur verið við lýði síðan. Erfitt er að dæma árangur
þessa kerfis, enn sem komið er. Kreppan í Færeyjum og gjaldþrot
sjávarútvegsfyrirtækja þar, leiddi til þess að flotinn skrapp saman
um allt að helming frá því sem mest var og bankarnir héldu að sér
höndum hvað varðaði lán til nýrra skipakaupa. Vegna þessa hafa
fjárfestingar staðið í stað í greininni og sóknin hefur ekki aukist
úr öllu valdi því skipin eru bæði eldri og færri en áður. Hversu
lengi þetta ástand varir skal ósagt látið. En ef marka má reynslu
annarra ríkja mun sóknarkrafturinn aukast í náinni framtíð og því
er vafasamt að draga sterkar ályktanir af því tímabundna ástandi
sem nú ríkir á eyjunum og yfirfæra það á Ísland.
2. Kvótakerfið takmarkar nýliðun í
sjávarútvegi
Kvótakerfið hindrar allar veiðar án kvóta og nýliðar verða að kaupa
kvóta af þeim sem fyrir eru til þess að hefja veiðar. Þannig er
nýliðun án kvótakaupa hindruð. Mörgum Íslendingum finnst mikilvægt
að fisknir einstaklingar geti keypt bát og hafið útgerð og unnið
sig upp eins og verið hefur frá alda öðli. Þessum hinum sömu finnst
kvótakerfið hefta það. Óvíst er að hægt sé að finna
fískveiðistjórnunarkerfi, sem myndi ekki hindra innkomu nýrra aðila
með einhverjum hætti, því ef aðgangur er frjáls og veiðarnar eru
arðsamar, fjölgar nýliðum þar til fiskistofnarnir hrynja.
Sóknarmarkskerfi, til að mynda, hlýtur að vera byggt á einhvers
konar takmörkunum. Annað hvort með því að takmarka sóknargetuna með
tæknilegum hindrunum, þ.e. banna skipum að fjárfesta í búnaði, eða
hindra aðgang nýrra skipa. Hér áður fyrr á Íslandsmiðum, gat nýtt
skip aðeins bæst í flotann ef gamalt skip var tekið út í staðinn.
Ef slíkt er ekki gert er aðeins hægt bregðast við með því að stytta
veiðitímann þar til arðsemi er ekki lengur til staðar í greininni
og nýir aðilar hætta að streyma inn. Stundum er þetta þó ekki nóg.
Veiðum á Kyrrahafslúðu, undan strönd N-Ameríku, er t.d. stjórnað
með sóknarmarki og taka þær aðeins einn dag því fjöldi skipa kemur
á vettvang og veiðir leyfilegan hámarksafla á einum degi. Þetta er
þó aðeins eitt dæmi af mörgum um langtíma áhrif sóknarmarkskerfis á
fiskveiðarnar ef nýliðun er ekki takmörkuð.
Með aflamarkskerfinu verður kvótinn aðeins hluti af þeirri
fjárfestingu sem þarf til þess að hefja útgerð. Svipaður kostnaður
myndi leggjast til í sóknarmarkskerfi, þar sem réttindin til þess
að veiða eru þá innifalinn í verði skipsins sem verður að kaupa til
þess að geta hafið útgerð. Þetta sést best á því að undanfarin ár
hafa krókaleyfisbátar gengið kaupum og sölum á verði sem er langt
yfir raunverðmæti bátanna.
3. Sóknarmark er góð byggðastefna
Ef sóknarmark yrði tekið upp í fiskveiðum við Ísland yrðu áhrifin
eftir landshlutum mjög mismunandi. Þeir útgerðarstaðir sem eru
næstir miðunum gætu hagnast á kostnað þeirra staða sem fjær eru.
Þetta stafar af því að við sóknarmark verða veiðarnar að keppni á
milli einstakra skipa og byggðarlaga. Þeir sem eiga styst til
hafnar frá miðunum hafa því möguleika til þess að veiða mest.
Veiðiþol fiskistofnanna er takmarkað og ef þeir sem eru nær veiða
meira, hlýtur minna að koma í hlut þeirra sem fjær eru. Þess vegna
myndi sóknarmark hugsanlega leiða til byggðaröskunar innan
landsbyggðarinnar, styrkja sumar byggðir en veikja aðrar. Það er
því eðlilegt að Vestfirðingar séu hallir undir sóknarmarkskerfi, en
frá Vestfjörðum er stutt á góð þorskmið. Sóknarmark gæti hins vegar
aldrei leitt til byggðastefnu sem landið í heild gæti sætt sig
við.
Sóknartakmarkanir hafa, þar sem þær hafa verið reyndar, leitt til
offjárfestingar, slæmrar nýtingar framleiðslufjármuna og lélegrar
afkomu. Jafnvel þótt útgerðarstaðir sem fjærst eru miðunum myndu
sætta sig við að hætta útgerð, myndi sóknarmarkið ekki vera nein
byggðablessun þegar til lengri tíma er litið, jafnvel ekki á
Vestfjörðum.
4. Íslendingum hefur ekki tekist að byggja upp
fiskistofnana þrátt fyrir að aflamarkskerfið hafi verið við lýði í
17 ár.
Þegar rætt er um uppbyggingu fiskistofna er mikilvægt að rugla ekki
saman ákvörðun um heildarafla og því hvernig veiðunum er stjórnað.
Fiskveiðistjórnunarkerfið hérlendis byggir á tveim þrepum. Fyrst er
heildarafli tegunda ákvarðaður út frá tillögum
Hafrannsóknarstofnunar. Næsta þrep felst í að útgerðum í
aflamarkskerfi er úthlutað kvóta og krókaleyfisbátum sóknardögum.
Aflamarksskip geta ekki veitt umfram kvóta sína, nema þá leigja eða
kaupa viðbótarkvóta. Bátar í sóknardagakerfi geta hins vegar veitt
eins mikið og þá lystir eða allt þar til veiðar í þessum hluta
kerfisins eru stöðvaðar, en það gerist þegar heildarafli í
sóknarkerfi hefur náð ákvörðuðu hámarki. Það er því ljóst að ef
menn eru telja að mistök hafi átt sér stað við fiskveiðastjórnun og
afli sé því minni af þeim sökum, að þá er það ekki kvótakerfinu að
kenna heldur líffræðilegri óvissu um ástand og veiðiþol fiskistofna
sem leitt hafa til rangra ákvarðana um heildarafla. Ef t.d.
sóknarmark væri við lýði mundu yfirvöld samt sem áður reyna að koma
í veg fyrir veiðar umfram veiðiþol. Sú viðleitni væri auðvitað
erfiðari og háð gæftum á miðunum.
Ljóst er að heildarafli hefur í einhverjum tilfellum farið fram úr
áætlun og sögur hafa verið uppi um að einhverju magni þorsks sé
landað framhjá vikt. Þetta magn er þó óverulegt ef miðað er við að
heildar botnfiskafli var um 504 þúsund tonn fiskveiðiárið
1999/2000. Því er ljóst að eingöngu ef umtalsvert brottkast fiskjar
er fylgifiskur kvótakerfisins geta verið tengsl á milli
uppbyggingar fiskistofnana og aflamarkskerfisins sem leiðir okkur
að næsta atriði.
5. Kvótakerfið ýtir undir brottkast fisks og
sóun
Um árabil hefur það orðspor fylgt kvótakerfinu að það leiði til
brottkasts fiskjar og sóunar verðmæta. Nú nýverið gerði Gallup
umfangsmikla könnun meðal sjómanna um hvað hæft sé í þessum
staðhæfingum. Niðurstöður hennar sýndu að allt að 25.600 tonnum af
bolfiski er hent árlega. Þetta eru ógnvænlegar tölur og hafa þær
verið raktar beint til kvótakerfisins. Í kjölfarið hafa menn
gjarnan tengt brottkastið við rányrkju og þverrandi fiskistofna.
Hér má þó ekki hrapa að ályktunum. Það brottkast sem hefur verið
gefið til kynna með nafnlausum könnunum, er mjög lítill hluti af
afla eða aðeins um 5% af heildarafla. Það ætti ekki að skipta
sköpum um viðgang fiskistofna, jafnvel þó það væri ívið meira. Þá
er heldur ekki víst að brottkastið dragi úr hagkvæmni
kvótakerfisins. Í fyrsta lagi verða afföll í allri framleiðslu,
hvort sem um er að ræða ræktun grænmetis, mjólkurframleiðslu eða í
fiskveiðum. Ef aftur er miðað við 5% brottkast má segja að
"nýtingarstuðulinn" í bolfiskveiðum sé um 95%. Ennfremur
er ljóst, að sá fiskur sem hent er aftur í sjóinn er yfirleitt
verðlítill eða verðlaus vegna t.d. sjúkdóma, holdafars eða stærðar
og því ekki mikið verðmætatap þó hann komi ekki að landi.
Í öðru lagi er ekkert sem bendir til þess að nýtingarstuðlar séu
hærri í öðrum stjórnunarkerfum. Það er t.d. alþekkt í
sóknarmarkskerfi að meiri áhersla er lögð á magn en gæði og meiri
afli er innbyrtur en hægt er að ísa eða frysta. Þá má einnig benda
á að í könnun sem SKÁÍS gerði meðal sjómanna árið 1990 kom fram, að
um 40 þúsund tonnum væri hent fyrir borð. Eins og fram kemur hér að
neðan var einungis um helmingur afla veiddur á kvótaskipum á þessum
tíma. Það er því ekki hægt að slá neinu föstu um hvort
sóknarmarkskerfi eða aflamarkskerfi leiði til meira
brottkasts.
6. Kvótakerfið hefur verið lýði frá árinu 1984
Kvótakerfið í núverandi mynd varð til árið 1990, þótt
aflamarkskerfi hafi fyrst verið tekið upp í botnfiskveiðum 1984.
Frá 1985 og fram til 1990 var öllum skipum hins vegar gefinn kostur
á að velja á milli sóknar- og aflamarks og mörg nýttu sér fyrri
kostinn. Aflamarkskerfi hafði þó verið við lýði í síldveiðum frá
1975. Árið 1986 voru aðeins um 30% af heildarþorskafla veidd af
kvótaskipum. Þetta hlutfall hafði vaxið í um 50% á árunum 1988-90.
Til að hvetja útgerðarmenn til að flytja sig yfir í aflamarkskerfið
var sóknarmarksskipum, sem fluttu sig yfir í aflamarkskerfið á
árunum 1986-87, gefinn kostur á að auka hlutdeild sína í
heildarafla. Ný lög um stjórn fiskveiða voru síðan sett árið 1990.
Allir bátar 6 brúttórúmlestir og stærri voru nú settir á samræmt
aflamark og var skipum, sem höfðu lágt aflamark, úthlutaðar
sérstækur bætur sem námu 40% af því sem upp á vantaði til að þau
næðu meðaltali í sínum skipaflokki. Enda þótt aflamarkskerfið teygi
þannig rætur sínar allt til ársins 1984 fer því fjarri að kvóti
allra skipa hafi byggt á veiðireynslu áranna 1981-83 eins og oft er
haldið fram.
7. Aflamarkskerfið eykur fjárfestingu og skuldasöfnun
útgerðarinnar er óeðlileg
Undanfarinn áratug hafa skuldir sjávarútvegs vaxið mikið að
krónutölu. Þetta má rekja til kvótakerfisins að einhverju leyti. En
eftir að það kom til sögunnar árið 1990 hafa útvegsfyrirtækin átt
hægara með að fá lán þar sem fjármálastofnanir höfðu nú tryggari
veð fyrir lánum en áður þekktist. Lánin hafa síðan verið notuð til
þess að fjármagna hagræðingu innan greinarinnar. Í stuttu máli er
sagan sú að hagkvæmari útgerðir kaupa þær óhagkvæmari út úr
sjávarútvegi. Í kjölfarið fækkar störfum en skuldir vaxa. Greinin
notar meira fjármagn, en ekki á sama hátt og áður. Helstu verðmætin
felast nú í kvótastöðu - ekki skipum og vinnsluhúsum. Þrátt fyrir
þetta er eiginfjárstaða greinarinnar mjög sterk um þessar mundir að
teknu tilliti til kvótaeignar og greinin er vel undir það búin að
mæta skakkaföllum. Með öðrum orðum, eignir og skuldir útgerðanna
hafa vaxið með tilkomu kvótakerfisins - eignirnar þó hraðar.
Hagræðing hefur verið afar knýjandi í íslenskum fiskveiðum á
síðustu árum. Þorskafli hefur minnkað um rúmlega helming frá árinu
1981 og sóknin varð að minnka. Til þess að ná þessu sama markmiði í
sóknarmarkskerfi hefðu þurft að koma til stórfelld uppkaup á
fiskiskipum eða mikill stuðningur stjórnvalda við óhagkvæmar
útgerðir.
8. Mikil búseturöskun hefur átt sér stað í kjölfar
kvótakerfisins
Ástæðan fyrir fólksflutningum geta verið mjög margvíslegar, s.s. af
félagslegum, atvinnulegum, heilsufarslegum og menntunarlegum
ástæðum, eins og kemur glögglega fram í ágætri skýrslu
Byggðastofnunar frá árinu 1997: "Misjafnt er milli landshluta
á landsbyggðinni í hve miklum mæli fólk er ánægt með einstaka þætti
búsetuskilyrðanna, t.d. eru Vestfirðingar og íbúar bæjanna á
norðanverðum Austfjörðum ánægðir með atvinnumálin í byggðarlagi
sínu þó svo að þaðan hafi verið mikill brottflutningur."
Kvótaflutningar eiga sér yfirleitt stað í tengslum við hagræðingu
af einhverjum toga, sem er oft forsenda þess að fyrirtækin geti
greitt hærri laun. Þessar færslur hafa því stutt við byggð á
allmörgum stöðum um landið, þó það sé alls ekki sjálfgefið að
fólksfjöldi vaxi í kjölfar bættrar kvótastöðu. Þvert á móti.
Fólksfækkun hefur jafnvel átt sér stað á sumum stöðum sem bætt hafa
við sig kvóta, s.s. Fjarðarbyggð. Kvóta- og fólksflutningar á milli
sveitarfélaga eru því aðeins einn þáttur í ferli sem á sér djúpar
orsakir. Ekki er hægt að tengja þessa tvö atriði saman með jafn
afgerandi hætti og margir vilja vera láta.
Ekki er heldur hægt að skilja þessar breytingar án þess að skoða
þær í sögulegu samhengi. Rót vandans í mörgum smærri sveitarfélögum
liggur í þeim óhóflegu fjárfestingum í fiskveiðum og vinnslu, sem
ráðist var í á áttunda áratugnum. Það leiddi til mjög örrar
fólksfjölgunar þann áratuginn á smærri stöðum, sem nú er að nokkru
að ganga til baka. Afkastageta fiskvinnslunnar vítt og breitt um
landið hefur lengi verið mun meiri en þörf er á og því er viðbúið
að staðir á landsbyggðinni takist á um hráefni og kvóta.
9. Smábátum hefur vegnað verr eftir upptöku
kvótakerfisins
Árið 1984 var bátum undir 10 brúttórúmlestum úthlutuð 3,77% af
heildarafla ársins, en sókn sérhvers báts hvorki takmörkuð með
sóknar- eða aflamarki. Aftur á móti var heimilt að stöðva veiðarnar
ef hinn sameiginlegi heildarkvóti færi fram úr áætlun. Þessari
heimild var þó ekki beitt, enda þótt aflinn árið 1984 yrði 5,9% af
heildarafla og í raun hafa smábátar ætíð fengið sérmeðferð innan
fiskveiðistjórnunarkerfisins. Næstu sex ár þar á eftir þrefaldaðist
afli smábátanna frá 15 þúsund tonnum í 48 þúsund tonn og hlutdeild
þeirra í heildarþorskafla var orðin rúm 14% árið 1990. Þessa miklu
hlutdeildar- og aflaaukningu má að mestu rekja til mikillar
fjölgunar smábáta, en þeim fjölgaði úr 1060 bátum árið 1984 í 2045
báta árið 1990. Með lögunum 1990 var aflamark sett á 6-10
brúttórúmlesta báta, en minnstu bátarnir, krókaleyfisbátarnir
svokölluðu, stóðu eftir sem áður utan við kerfið. Afleiðingar þessa
urðu þær, að krókaleyfisbátunum fjölgaði úr 742 árið 1990 í 1126
árið 1994. Aflahlutdeild þeirra jókst úr 5% árið 1990 í 22%
fiskveiðiárið 1994/95. Heildarveiðin það árið nam 164 þúsund tonnum
og þar af veiddu krókaleyfisbátar 36 þúsund tonn. Á síðustu árum
hefur þessum bátum fækkað á ný, en afli þeirra aukist í tonnum
talið. Fiskveiðiárið 1999/2000 var þorskaflinn rúm 41 þúsund tonn
eða 16% af heildarafla og heildarbotnfiskafli nálega 60 þúsund
tonn.
Af þessu má draga tvær ályktanir. Í fyrsta lagi sýnir þetta í
smækkaðri mynd hvernig að sóknarmarkskerfi þróast yfir tíma.
Sóknartakmarkanir smábáta hafa ekki aðeins leitt til mikillar
fjölgunar nýliða, heldur einnig til mikilla fjárfestinga í tækjum
og búnaði sem bátarnir nota við veiðar sínar. Það hefur síðan
valdið því að afli þeirra hefur staðfastlega farið fram úr
áætlunum. Í öðru lagi má segja að þrátt fyrir háværa umræðu um illa
meðferð á smábátasjómönnum hefur vegur þeirra vaxið gífurlega frá
upphafi aflamarkskerfisins. Kvótakerfið hefur haldið veiðum
aflamarksskipa í skefjum en gefið smábátum nær frítt spil til þess
að auka sínar veiðar.
10. Kvótakerfinu ætti að varpa fyrir róða
Stöðugt rekstrarumhverfi skiptir miklu fyrir öll atvinnufyrirtæki.
Sjávarútvegsfyrirtæki þurfa að glíma við meiri óstöðugleika en
þekkist í flestum öðrum greinum, vegna náttúrulegra sveiflna í
stofnstærðum. Vart getur talist heppilegt að bæta pólitískri óvissu
þar á ofan. Hafa ber í huga að sjávarútvegur er ekki einkamál
sjómanna eða útgerðarmanna eða nokkurra annarra, heldur er hann
meginstoð íslensks efnahagslífs og afkoma hans skiptir sköpum fyrir
lífskjör almennings, hvar sem er á landinu. Í þessu ljósi er umræða
um kvótakerfið oft óábyrg. Gagnrýnendur eru margir og stórorðir, en
það er aðeins andstaðan við núverandi kerfi sem sameinar þá. Engin
samstaða hefur náðst um nokkra aðra leið. Sumir vilja stjórna með
handafli, aðrir með sóknarmarki og enn aðrir viljafrjálsar veiðar.
Hægt er að sjá fyrir umbætur á núverandi kerfi, s.s. auðlindagjald,
en gagnger umbylting, sem allir gætu sætt sig við, er mjög
ólíkleg.
Niðurlag
Sú uppsveifla sem nú er að ganga yfir, er sú hin fyrsta frá
stríðslokum sem ekki er knúin áfram af útflutningi sjávarafurða. Í
kjölfarið breiddist sú skoðun út, að sjávarútvegur skipti ekki
lengur máli fyrir efnahagslíf hérlendis því hátæknigreinar og nýja
hagkerfið væru að taka við. Hins vegar hafa atburðir síðustu vikur
og mánuði sannað, að lítið hefur breyst í íslensku efnahagslífi.
Landið er háð sjávarútvegi sem skapar bróðurpartinn af
vöruútflutningi hérlendis. Hægt er að komast undan þessu tímabundið
með erlendum lántökum, sem landsmenn hafa gert síðustu ár í ríkum
mæli. Samhliða því hefur efnahagslífið teygst lengra í átt til
verslunar og þjónustu en annars hefði verið mögulegt. Hins vegar er
staðreyndin sú að landsmenn verða enn að styðjast við sjávarútveg.
Vegna þessa hafa Íslendingar ekki sama svigrúm og aðrar stærri
þjóðir til að hræra í sjávarútvegi á pólitískum forsendum, því það
kemur beint niður á lífskjörum þjóðarinnar. Þetta þýðir ekki að
aldrei megi megi víkja frá ýtrustu hagkvæmnissjónarmiðum, en ef það
gerist verður það að vera að yfirlögðu ráði og þjóðin öll verður að
gera sér grein fyrir afleiðingum þess. Hér má einnig benda á að
hagsmunir einstakra hópa innan sjávarútvegsins þurfa alls ekki að
fara saman við hagsmuni heildarinnar.
Stór hluti þjóðarinnar virðist vera þeirrar skoðunar að leggja beri
auðlindaskatta á útgerðina, þar sem auðlindin sé lögfest eign
þjóðarinnar allrar og því skuli hún öll njóta afrakstursins. Þeir
hinir sömu verða að hafa í huga að ef skattleggja á
auðlindahagnaðinn þá þarf hann að vera fyrir hendi og eina þekkta
raunhæfa kerfið sem tryggir hann, er aflamarkskerfi líkt og hið
íslenska, allt annað eru töfluæfingar. Því ættu nefndir
veiðigjaldssinnar fremur öðrum að standa vörð um núverandi
fyrirkomulag fiskveiðistjórnunar á Íslandi.
Grein þessi birtist í Morgunblaðinu 9. júní 2001.
